Bağlamdan Anlam

Bir paragrafın ana fikrini bulurken genel mesaja ve onu destekleyen ayrıntılara birlikte bakarsın. Peki, bilmediğin bir sözcüğün anlamını da çevresindeki ipuçlarıyla tahmin edebilir misin?

Sözlük olmadan cümle ipuçlarıyla kelime tahmini yapma

By the end of this lesson, you will be able to apply context clues to infer the meaning of unknown words in a sentence.

İpuçları sözcüğün çevresindedir

Maya’nın öyküsündeki drenched sözcüğü bilinmiyor olsa bile, cümledeki ayrıntılar anlamını daraltır. Dark clouds ve şemsiyesinin olmaması yağmuru düşündürür. Ardından gelen Her coat was heavy ve water dripped from her sleeves ayrıntıları da çok ıslandığını gösterir.

Bir cümlede bilinmeyen sözcüğün çevresindeki anlamlı parçalar bağlam ipuçlarıdır. Bunlar tek bir gizli cevabı doğrudan vermek zorunda değildir. Birlikte, sözcüğün cümlede hangi anlama yakın olabileceğini gösterir. Bu ipuçlarını kullanarak bilinmeyen bir sözcüğün olası anlamını tahmin edebilirsin.

drenched

sırılsıklam She was drenched after walking in the storm.

Bir cümleyi kanıtlarıyla oku

Şu örnekte fragile sözcüğünü ele al:

The glass ornament was fragile, so Ben carried it carefully and placed it on a soft cushion.

Fragile bilinmiyor. Ancak Ben’in süsü dikkatle taşıması ve yumuşak bir minderin üzerine koyması, nesnenin kolayca zarar görebileceğine işaret eder. Bu nedenle fragile için “kolay kırılabilir ya da zarar görebilir” tahmini cümleyle uyumludur.

Tahmin yaparken şu üç hareketi uygula:

1. Bilmediğin sözcüğün çevresindeki ayrıntıları bul.
2. Bu ayrıntıların nasıl bir durumu anlattığını düşün.
3. Bu duruma uyan olası anlamı seç.

fragile

kırılgan Be careful with that fragile vase.

Tek ipucuna tutunma

Bir sözcüğün hemen yanındaki bir kelime, her zaman yeterli kanıt sağlamaz. Fragile sözcüğünü yalnızca glass kelimesinden çıkarmaya çalışmak eksik kalabilir. Benzer biçimde, Maya’nın ıslandığını yalnızca rain olasılığından değil, ağırlaşan mantosundan ve damlayan kollardan da anlarsın.

Bir sözcük için birkaç tahmin mümkün görünüyorsa, cümledeki kanıtlarla en iyi örtüşeni seç. Sonraki örneklerde tanım ve örneklerin bu tahmini nasıl güçlendirdiğini inceleyeceksin.

• Bağlam ipuçları her zaman bilinmeyen sözcüğün kesin tanımını verir. İpuçları doğrudan tanım vermek yerine sözcüğün olası anlamını tahmin etmemizi sağlayan kanıtlar sunar.
• Bilinmeyen bir sözcüğü tahmin ederken hangi adımı izlemelisin? Tahmin yaparken sözcüğün çevresindeki ayrıntıları inceleyip bunların nasıl bir durumu anlattığını çözmek en sağlıklı yöntemdir.
• Sözcüğün anlamını çıkarmamıza yardımcı olan cümledeki parçalara ___ denir. Bağlam ipuçları, metnin bütünü içindeki anlam ilişkilerini kullanarak yeni sözcükleri kavramamızı sağlar.
• Bir bilinmeyen sözcük için yalnızca yanındaki kelimeye bakmak yeterlidir. Tek bir ipucu yanıltıcı veya yetersiz olabilir. Cümledeki diğer anlamlı ayrıntıları da kullan.
• The path was slippery, so Lena walked slowly and held the rail. Hangi tahmin en uygundur? Yavaş yürümesi ve korkuluğa tutunması, zeminde kayma riski olduğunu düşündürür. Bu ipuçları diğer seçenekleri desteklemez.

Önce paragrafın genel mesajını belirlemek, bilinmeyen bir sözcüğü çevresindeki kanıtla okumaya hazırlar.

Tanımın verdiği ipucu

Bir tanım, bilinmeyen sözcüğün neyi anlattığını doğrudan açıklar. İngilizce metinlerde tanım çoğu zaman sözcüğün hemen yanında veya aynı cümlede yer alır. Bu açıklama, tahminin için sağlam bir başlangıç noktasıdır.

Örneğin: A venue is the place where an event happens. Cümledeki venue /ˈvɛn.juː/ sözcüğünü bilmiyor olabilirsin. Ancak ardından gelen the place where an event happens bölümü onun bir etkinliğin gerçekleştiği yer olduğunu açıkça söyler. Bu nedenle olası Türkçe karşılık “etkinlik yeri” olur.

Tanım her zaman sözlük biçiminde sunulmaz. Bazen virgül, kısa çizgi yerine kullanılan noktalama, means veya is called gibi ifadeler açıklamanın nerede başladığını gösterir. Bunlar tek başına anlamı vermez. Açıklamanın devamını okumaya yönlendirir.

• A habitat is the natural home of an animal or plant.
• A habitat, the natural home of an animal or plant, can be a pond or a forest.

İki cümlede de habitat sözcüğünün açıklaması “bir hayvanın ya da bitkinin doğal yaşam alanı”dır. İkinci cümlede virgüller arasındaki bölüm tanım işlevi görür. Sonraki a pond or a forest bölümü ise bu açıklamaya örnek ekler. Bir cümlede birden fazla ipucu bulunabilir. Her parçanın ne kattığını ayrı ayrı görmek tahmini güçlendirir.

Örneklerin gösterdiği anlam

Yazar bazen bilinmeyen sözcüğü tanımlamak yerine o sözcüğün kapsadığı örnekleri sıralar. such as, including ve for example ifadeleri çoğunlukla bu örnekleri başlatır.

Şu duyuruyu incele: Refreshments, such as tea, water, and small snacks, will be available after the talk. Refreshments /rɪˈfrɛʃ.mənts/ anlamı bilinmeyen sözcük olsun. Çay, su ve küçük atıştırmalıkların bir konuşmadan sonra sunulacağı belirtiliyor. Bu örneklerden hareketle sözcüğün yiyecek ve içecek ikramlarını anlattığı tahmin edilir. Kesin menüyü değil, sözcüğün bu cümledeki genel anlamını çıkarmak yeterlidir.

Tanım ile örnek arasındaki farkı şöyle düşün: Tanım, bir kampüs duyurusundaki kısa açıklama satırı gibidir. Sözcüğün hangi gruba ait olduğunu doğrudan belirtir. Örnekler ise o grubun içine hangi şeylerin girdiğini gösterir. Her ikisi de aynı anlamı aydınlatabilir, fakat okura farklı türde kanıt verir.

Tahmini adım adım kurma

1. Bilmediğin sözcüğü bul ve cümlede neyin anlatıldığını belirle. Sözcüğün hemen öncesi ve sonrasını birlikte oku.
2. Açıklama işareti ara. means veya is the place where gibi bir yapı tanım sunabilir. such as veya including ise örnekleri başlatabilir.
3. Tanımın ya da örneklerin ortak anlamını kısa bir Türkçe tahmine dönüştür. Örneğin çay, su ve küçük atıştırmalıklar “ikramlık yiyecek ve içecekler” fikrini destekler.
4. Tahmini cümleye geri koy. Sözcüğün yerine tahmin ettiğin anlamı düşündüğünde cümle hâlâ tutarlıysa, yorumun mevcut kanıtla uyumludur.

Tam çözümlü örnek: The college hall is the venue for the concert. A venue is the place where an event happens. Önce venue sözcüğünü belirle. Ardından a venue is sonrasındaki açıklamayı oku. Açıklama, sözcüğü etkinliğin gerçekleştiği yer olarak tanımlar. İlk bölümdeki üniversite salonu ve konser bilgisi de bu yoruma uyar. Sonuç olarak burada venue, “etkinlik yeri” anlamındadır.

Hemen benzer bir örnek: The campus café is the venue for the meeting. A venue is the place where an event happens. Aynı açıklama yapısını kullan. Bu kez örnek olarak kafe ve toplantı verilmiştir. Tanım yine venue sözcüğünün anlamını verir. Kafe bilgisi de tahminin bu cümleye uyup uymadığını kontrol etmene yardım eder.

Birden çok ipucunu birlikte kullanma

Tek bir örnek bazen geniş bir anlam verir, fakat tam karşılığı belirlemeyebilir. Refreshments için çay ve su içecekleri, küçük atıştırmalıklar ise yiyecekleri gösterir. İpuçlarının ortak noktası ikram olarak sunulmalarıdır. Yalnızca “çay” diye tahmin etmek sözcüğün kapsamını gereksiz yere daraltır. Yalnızca “bir şeyler” demekse fazla belirsiz kalır.

Bu ayrım özellikle üniversite duyurularında işe yarar. Bir metin, etkinlik yerini tanımlayabilir, sunulacak ikramları örnekleyebilir veya daha önce bilmediğin başka bir kampüs sözcüğünü açıklayabilir. Her cümlede aynı açıklama biçimini bekleme. Önce gerçek tanımın mı verildiğini, yoksa sözcüğü anlamana yardım eden örneklerin mi sıralandığını kontrol et. Sonra iki tür kanıtı cümlenin geri kalanıyla karşılaştır. Bu işlem, sözlükteki her karşılığı ezberlemeden metindeki olası anlamı bulmanı sağlar.

Kampüs duyurusunu birlikte okuma…

Bir paragrafın ana fikri, bilinmeyen bir sözcüğü çevresindeki cümlelerde sınamaya yardımcı olur.

Bilinmeyen kelimeleri çözmede kullanılan 3 ana ipucu türü

Tahmini anlamı cümlede sınamak

Bir tahmini sözcük anlamı, çevredeki ipuçlarına dayanarak seçtiğin olası karşılıktır. Bu karşılık, sözlükteki kesin tanım olmak zorunda değildir. Önemli olan, cümledeki bilgilerle uyumlu olmasıdır. Bir sözcüğe tek bir işaretle karar vermek yerine, cümlenin farklı parçalarının aynı tahmini destekleyip desteklemediğini kontrol et.

Şu üniversite durumunu incele:

By the time the debate ended, Leo was reluctant to speak. He had several ideas, but he waited until his partner invited him to share.

Burada reluctant bilinmeyen sözcük olsun. Cümle, Leo’nun konuşmaya isteksiz olduğunu düşündürebilir. Ancak bu ilk tahmini hemen kesin anlam sayma. Önce diğer ipuçlarının aynı yönde olup olmadığını araştır.

1. İlk olasılığı kur. Leo’nun konuşmaya istekli olmadığını düşün. Bu tahmin, reluctant to speak bölümüne uyuyor. Çünkü sözcük, konuşma eyleminin önünde duruyor ve kişinin o eyleme yaklaşımını anlatıyor. Burada amaç sözcüğün dilbilgisi görevini ayrıntılı incelemek değil, cümlede hangi fikri taşıdığını kestirmektir.

2. Bağlam ipuçlarını bul. Leo’nun birkaç fikri olduğu söyleniyor. Ardından, eşinin onu konuşmaya davet etmesini beklediği belirtiliyor. İlk bilgi, onun söyleyecek bir şeyi bulunduğunu gösteriyor. İkinci bilgi ise kendi kendine hemen konuşmadığını gösteriyor. Bu iki ayrıntı birlikte, yalnızca “sessiz” olmasından daha belirli bir tahmini destekliyor: Leo konuşmakta tereddüt ediyor ya da isteksiz davranıyor.

3. İpuçlarını birlikte değerlendir. Birinci ipucu, konuşma isteğinin düşük olabileceğini düşündürüyor. İkinci ipucu, Leo’nun konuşmaya başlamadan önce bir davet beklediğini gösteriyor. İkisi de benzer bir olasılığa işaret ediyor. Bu nedenle tahmin, tek bir sözcüğe veya tek bir ayrıntıya dayanmıyor. Bağlam ipuçları, anlamı çevredeki bilgilerle sınamak için kullanılıyor.

4. Tahmini cümleye geri koy. Leo was hesitant to speak. ifadesini kullanınca iki cümle de tutarlı kalıyor. Leo’nun fikirleri var, fakat konuşmak için davet bekliyor. Hesitant bu bağlamda işe yarayan bir tahmindir. Confident ise cümleyle uyuşmaz. Kendinden emin biri olması, daveti beklemesini açıklamaz. Ayrıca silent fazla genel kalır. Cümle yalnızca konuşmadığını değil, konuşma konusunda tereddüt ettiğini düşündürüyor.

Bu karşılaştırma, tahmini anlam ile bağlam ipucunun farklı görevlerini gösterir. Tahmin, bilinmeyen sözcük için önerdiğin olası karşılıktır. Bağlam ipucu ise bu öneriyi destekleyen çevre bilgisidir. Bir ipucu tek başına kesin cevap değildir. Aynı cümlede birden fazla ipucu aynı yorumu destekliyorsa tahmin güçlenir. Ipuçları farklı yönlere çekiyorsa daha temkinli bir anlam seçmek gerekir.

İki okurun değerlendirmesi

En yaygın tuzak, tek bir ayrıntıyı seçip cümlenin geri kalanını görmezden gelmektir. Leo’nun davet beklemesi, konuşmak istemediğini düşündürebilir. Fakat fikirlerinin bulunduğu bilgisi, “söyleyecek hiçbir şeyi yoktu” tahminini bozar. İyi bir tahmin, yalnızca bir parçaya değil, cümlenin önemli parçalarının tümüne uyum sağlar.

Bir başka sınır da bağlamın her zaman tek ve kesin bir karşılık vermemesidir. Bu örnekte reluctant için “isteksiz” ve “tereddütlü” gibi yakın olasılıklar düşünülebilir. Cümle, Leo’nun neden beklediğini kesin olarak açıklamıyor. Bu yüzden tahmini, kanıtın izin verdiğinden daha kesin sunma. Uygun anlamı seçerken şunları uygula:

• Bir olası karşılık düşün.
• Onu destekleyen çevre ayrıntılarını belirle.
• Ayrıntıların birbirini destekleyip desteklemediğini kontrol et.
• Tahmini cümleye geri koy ve anlamın tutarlı kalıp kalmadığını değerlendir.

Tahmin cümleye uyuyorsa ve birden fazla ipucuyla destekleniyorsa, metni anlamak için yeterince sağlamdır. Uymuyorsa, sözcüğün kendisini değil, tahminini değiştir.

• Hangi ayrıntı hesitant tahminini en çok destekler? Soru sormadan önce beklemesi, Nora'nın tereddüt ettiğini düşündürür. Diğer ayrıntılar bu anlamı doğrudan desteklemez.
• Bir bilinmeyen sözcüğün anlamını tek bir ayrıntı kesinleştirir. Doğru mu? Tek bir ayrıntı yanıltıcı olabilir. Tahminin cümlenin diğer ipuçlarıyla da tutarlı olup olmadığını kontrol et.
• The path was slippery. Ben walked slowly and held the rail. Burada slippery ne demektir? Yavaş yürümesi ve korkuluğa tutunması, yolun kayıp düşmeye yol açabileceği tahminini birlikte destekler.

Metnin genel mesajını akılda tutmak, bilinmeyen bir sözcüğü çevresindeki kanıtlarla yorumlarken yönünü kaybetmemeni sağlar.…