Kozmetik ve İlaçlar

Temizlik ürünlerinde moleküllerin kiri taşıması gibi, günlük ürünlerin etkisi de içeriklerine ve kullanım biçimlerine bağlıdır.

Kozmetik ürünlerde boyalar, nemlendiriciler, koruyucular, antioksidanlar, koku maddeleri ve cilt bariyerine etkileri.

Bir krem, tablet, meyve suyu ve parfüm aynı rafta bulunabilir. Peki hangisi cilde sürülür, hangisi ağızdan alınır, hangisi yalnızca koku verir? Etiketteki içerik ve ürünün formu, bu soruların cevabını gösterir.

Kozmetik ürünlerin içerikleri

Kozmetik ürünlerin temel amacı cildi, saçı veya dış görünüşü temizlemek, korumak ya da değiştirmektir. Bir kozmetik ürün hastalığı tedavi etmek amacıyla kullanılmaz.

• Boyar maddeler, ürüne veya uygulandığı bölgeye renk verir. Rujdaki renk pigmentleri buna örnektir.
• Nemlendiriciler, suyun ciltte tutulmasına yardım eder. Gliserol, bu amaçla kullanılan bir nem tutucudur. Molekül formülü $C_3H_8O_3$ şeklindedir.
• Parfüm bileşenleri, hoş koku oluşturur. Uçucu koku maddeleri cilt yüzeyinden veya saçtan çevreye yayılır.
• Taşıyıcı maddeler, ürünün krem, jel, losyon veya sprey gibi uygun yapıda olmasını sağlar.

İlaç formları ve vücuda alınma yolları

Bir ilacın formu, etkin maddenin vücuda nasıl ulaştırıldığını belirler.

Aynı etkin madde farklı formlarda bulunabilir. Şurup, özellikle yutmakta zorlanan kişiler için uygun olabilir. Merhem cilt yüzeyine uygulanır ve ağızdan alınmaz. İğne ise yalnızca sağlık çalışanının uygun gördüğü koşullarda uygulanmalıdır.

[!WARNING] Dikkat Bir ilacın formunu değiştirmek, tableti ezip şurup gibi içmek veya merhemi ağızdan almak güvenli değildir. Kullanım yolu ürünün etiketine ve sağlık çalışanının önerisine göre belirlenir.

Hazır gıdalarda kimyasal işlemler

Hazır gıdalardaki katkı maddeleri, ürünün rengini, kıvamını, tadını veya dayanıklılığını düzenlemek için eklenebilir. Koruyucular, mikroorganizmaların çoğalmasını yavaşlatarak bozulmayı geciktirir.

Pastörizasyon, gıdanın belirli bir sıcaklığa kadar ısıtılıp ardından hızla soğutulmasıdır. Amaç, zararlı mikroorganizmaların sayısını azaltmaktır. Bu işlem gıdayı tamamen mikroorganizmasız hâle getirmez, bu nedenle pastörize ürünler uygun koşullarda saklanmalıdır.

Bir ürün etiketini okurken üç noktayı ayırt et:

1. Madde ürüne renk, koku veya kıvam mı veriyor?
2. Ürünün bozulmasını mı geciktiriyor?
3. Ürünün vücuda alınma yolu etikette belirtilen form ile uyumlu mu?

İlaç formunu ve kullanım yolunu belirleme

Ürünün fiziksel formunu belirle

Şurup sıvı bir ilaç formudur. Vücuda alınma yolunu eşleştir

Şurup, sıvı hâlde olduğu için ağızdan alınır. Sonucu adlandır

Şurubun formu sıvı, kullanım yolu ağızdandır.

• Gliserol, kozmetik ürünlerde nemlendirici bileşen olarak kullanılabilir. Gliserol suyun tutulmasına yardım ettiği için nemlendirici ürünlerde bulunabilir.
• Aşağıdakilerden hangisi merhemin doğru özelliğidir? Merhem cilt üzerine sürülen ilaç formudur. Tablet, koruyucu ve boyar madde farklı ürün sınıflarına aittir.
• Sütün belirli sıcaklığa kadar ısıtılıp hızla soğutulması işlemine ___ denir. Pastörizasyon, zararlı mikroorganizmaların sayısını azaltmak için uygulanan kontrollü ısıtma ve soğutma işlemidir.

Bir ilacın etkisi yalnızca etken maddeye değil, vücuda hangi formda alındığına da bağlıdır. Aynı etken madde hap, şurup, iğne veya merhem şeklinde hazırlanabilir. Form, maddenin uygulanacağı bölgeyi ve etki başlangıcını değiştirir.

İlacın formu ve kullanım yolu

İlaçların vücuda veriliş şekline göre formları: Katı (tablet, kapsül, draje), Sıvı (şurup, iğne/ampul, damla), Yarı Katı (merhem, krem, jel).

İlaç formunu belirlerken önce ürünün vücuda nasıl girdiğine bakılır.

Hap ve şurup ağızdan alındığında etken madde önce sindirim sistemine ulaşır. İğne formunda ise madde uygun dokuya doğrudan verilir. Bu nedenle iğne, her zaman daha güçlü bir ilaç anlamına gelmez. Sadece uygulama yolu farklıdır.

Merhem, ciltteki bir bölgeyi hedeflemek için kullanılır. Örneğin ciltte oluşan tahriş için kullanılan merhem ile ateş düşürmek amacıyla içilen tabletin hedefi aynı değildir. İlacın formu, etken maddenin doğru bölgeye ulaştırılmasına yardım eder.

Ürün etiketinde işlevi ayırt etmek

Önceki temizlik ve bakım ürünlerinde olduğu gibi, bir ürünün etkisini anlamak için yalnızca adına bakılmaz. İçerik listesindeki maddelerin işlevi dikkate alınır.

Kozmetik ürünlerde sık görülen işlevler şunlardır:

• Boyar maddeler, ürüne renk verir.
• Nemlendiriciler, suyun ciltte tutulmasına yardımcı olur.
• Parfüm maddeleri, ürüne koku kazandırır.

Bu maddeler ürünün görünüşünü, kokusunu veya kullanım hissini değiştirir. Ancak bir kozmetik ürünün güzel kokması, ciltteki her kişi için uygun olduğu anlamına gelmez. Koku veren maddeler bazı kişilerde hassasiyet oluşturabilir.

İlaç etiketlerinde ise etken madde, doz ve kullanım yolu özellikle önemlidir. Yardımcı maddeler tabletin şeklini, şurubun kıvamını veya merhemin sürülebilirliğini düzenleyebilir. Yardımcı madde tedaviyi yapan ana madde değildir, fakat ilacın kullanılabilir olmasını sağlar.…

Kozmetik, ilaç ve hazır gıda etiketleri, ürünün amacını, içeriğini ve kullanım biçimini ayırt etmeyi sağlar. Temizlik ürünlerinde olduğu gibi burada da ürünün etkisi, içerdiği maddelerin görevleriyle ve kullanım yoluyla ilişkilidir.

Ürünleri görevlerine göre ayırma

Bir etiketi okurken önce ürünün hangi gruba ait olduğunu belirle:

Bir fondötenin renk vermesi onu ilaç yapmaz. Bir nemlendirici ciltte kuruluk hissini azaltabilir, fakat hastalık tedavisi amacı taşımaz. Buna karşılık merhem biçimindeki bir ilaç da cilde uygulanır, ancak amacı yalnızca görünüşü değiştirmek değil, belirli bir sağlık sorununa etki etmektir.

Etiket bilgisindeki görev ayrımı

Kozmetik bileşenleri farklı görevler üstlenir:

• Boyar maddeler, ürüne renk kazandırır.
• Nemlendiriciler, ciltte su tutulmasına ve yumuşaklık hissine katkı sağlar.
• Parfüm maddeleri, ürüne koku verir.

Bu maddelerin bulunması, ürünün tedavi edici olduğu anlamına gelmez. Etikette “renk verici”, “nemlendirici” veya “koku verici” gibi ifadeler görülüyorsa ürünün temel işlevi kozmetik olabilir.

Hazır gıdalardaki katkı maddeleri ise ürünün rengini, tadını, kıvamını veya dayanıklılığını düzenlemek için kullanılabilir. Koruyucular, mikroorganizmaların çoğalmasını yavaşlatarak gıdanın bozulmasını geciktirir. Ancak “katkı maddesi içeriyor” ifadesi tek başına ürünün zararlı olduğunu kanıtlamaz. Maddenin türü, miktarı ve kullanım amacı birlikte değerlendirilmelidir.

Pastörizasyon, gıdanın belirli bir sıcaklıkta kısa süre ısıtılıp ardından soğutulmasıdır. Amaç, zararlı mikroorganizmaların sayısını azaltmaktır. Pastörizasyon gıdayı tamamen mikroorganizmasız hâle getirmez ve koruyucu madde eklenmesiyle aynı işlem değildir.

İlaç formu ile uygulama yolunu eşleştirme

İlacın formu, etken maddenin vücuda nasıl ulaştırıldığını etkiler:

Aynı etken madde farklı formlarda hazırlanabilir. Fakat bu, her formun aynı hızda veya aynı bölgede etki göstereceği anlamına gelmez. İğne ile verilen bir ilaç ile ağızdan alınan hapın vücuda giriş yolu farklıdır. Merhem ise çoğunlukla uygulandığı cilt bölgesine yöneliktir.

Bir ilacın hap olması, onun her zaman daha güçlü olduğu anlamına gelmez. Şurubun sıvı olması da otomatik olarak daha hızlı etki edeceğini kanıtlamaz. Etki, etken maddeye, uygulama yoluna ve ürünün hazırlanışına bağlıdır.

Etiket okuma senaryosu

Bir rafta şu üç ürün bulunuyor:

1. “Cilt nemlendirici, parfüm içerir.”
2. “Pastörize süt, koruyucu içermez.”
3. “Etken madde içerir, ağızdan alınır, şurup.”

Ürünleri sınıflandırırken şu sonuçlara ulaşılır:

• Birinci ürün kozmetiktir. Nemlendirici ve parfüm, ürünün görünüş ve kullanım hissiyle ilgilidir.
• İkinci ürün hazır gıdadır. Pastörizasyon, mikroorganizma sayısını azaltmak için uygulanmıştır.
• Üçüncü ürün ilaçtır. “Etken madde” ve “şurup” ifadeleri tedavi amacı ile ilaç formunu gösterir.

Buradaki kritik ayrım, ürünün dış görünüşü değil, etikette belirtilen amacı ve kullanım yoludur. Cilde sürülen her ürün kozmetik değildir. Ağızdan alınan her ürün de ilaç değildir. Meyve suyu ağızdan alınır, fakat hazır gıdadır.

Etikette ürün sınıflandırma

Ürünün amacını belirle

Etikette nemlendirme ve koku verme amacı belirtiliyorsa ürün kozmetik grubunda değerlendirilir. İşleme bilgisini yorumla

Pastörizasyon bilgisi, ürünün gıda güvenliği amacıyla ısıtıldığını gösterir. İlaç formunu eşleştir

Etken madde içeren ve ağızdan alınan sıvı ilaç, şurup formundadır.

Bir etiket “doğal”, “bitkisel” veya “özel bakım” gibi ifadeler taşısa bile sınıflandırma bu reklâm sözlerine göre yapılmaz. Boya, nemlendirici ve parfüm bilgisi kozmetik amacı; koruyucu ve pastörizasyon bilgisi gıda niteliğini; etken madde ve hap, şurup, iğne veya merhem bilgisi ise ilaç niteliğini gösterir.

• Pastörizasyon, gıdayı tamamen mikroorganizmasız hâle getirir. Pastörizasyon zararlı mikroorganizmaların sayısını azaltır, ancak mikroorganizmaların tamamını yok etmez.
• “Etken madde içerir ve ağızdan alınır” ifadesi hangi ürünle en iyi eşleşir? Şurup, etken madde içeren ve ağız yoluyla kullanılan sıvı ilaç formudur.
• Renk kazandırmak için kozmetiklere eklenen bileşenlere ___ maddeler denir. Boyar maddeler kozmetik ürüne renk verir, koruyucular ise bozulmayı geciktirme amacı taşır.

Bir ürünün kullanım amacı, uygulandığı bölge ve vücuda giriş yolu doğru sınıflandırmanın en güçlü ipuçlarıdır. Etiketteki her maddeyi tek tek ezberlemek yerine, ürünün hangi gruba ait olduğunu bu üç bilgiyle belirleyebilirsin.

Ürünleri ayıran temel ipuçları

Aynı madde farklı ürünlerde bulunabilir. Ancak ürünün amacı ve hazırlanış biçimi değişirse sınıflandırması da değişebilir. Örneğin bir renk verici madde saç boyasında kozmetik bileşeni, bazı tıbbi ürünlerde ise yardımcı bileşen olabilir.

İlaç formlarını ayırt etme

Bir tabletin yutulması, etken maddenin önce sindirim sistemine ulaşacağı anlamına gelir. Daha sonra çözünme ve emilme süreçleriyle kana geçebilir. Şurup da ağızdan alınır, fakat sıvı olduğu için özellikle yutma güçlüğü yaşayan kişilerde tercih edilebilir.

İğnede etken madde sindirim sistemini büyük ölçüde kullanmadan dokuya veya kana verilir. Bu nedenle iğne, yalnızca “daha güçlü hap” olarak düşünülmemelidir. Uygulama yolu ve etki başlangıcı farklıdır.

Merhem cilt üzerine sürülür. Genellikle belirli bir deri bölgesinde etki göstermesi beklenir. Merhem ile hap arasındaki temel ayrım, yalnızca katı ve yumuşak olmaları değildir. Asıl ayrım, uygulama bölgesi ve vücuda giriş yoludur.

Kozmetik bileşenlerini sınıflandırma

Bir saç boyasında renk oluşturan maddeler boya bileşenleri olarak değerlendirilir. Nemlendiriciler, derideki su kaybını azaltmaya yardımcı olan bileşenler içerir. Parfümlerde ise hoş koku oluşturan koku verici maddeler bulunur.

Bu ürünleri ilaçlardan ayırırken “insan vücuduna sürülüyor” bilgisi tek başına yeterli değildir. Merhem de deriye uygulanır, nemlendirici de deriye uygulanır. Merhem tedavi amacı taşırken nemlendirici kozmetik bakım amacı taşır.

Bir etikette “koku verici”, “renklendirici” veya “nem tutucu” ifadelerini görmek, ürünün doğrudan ilaç olduğunu göstermez. Ürünün iddiası tedavi etmekse ilaç, görünüşü veya kokuyu değiştirmekse kozmetik olarak düşünülür.

Hazır gıdalardaki maddeleri ayırt etme

Hazır gıdalarda bulunan katkı maddeleri, ürünün rengini, tadını, kıvamını veya dayanıklılığını düzenlemek için kullanılabilir. Koruyucular, mikroorganizmaların çoğalmasını veya bozulmayı yavaşlatmayı amaçlar. Bu maddeler ilaç etken maddesi değildir.

Pastörizasyon ise gıdayı uygun sıcaklıkta ısıtıp zararlı mikroorganizmaların sayısını azaltma işlemidir. Bu işlem, gıdaya koruyucu madde eklemekle aynı şey değildir. Süt pastörize edildiğinde temel amaç ısıl işlemle mikrobiyal yükü azaltmaktır.

Etiket üzerinden sınıflandırma

Bir etiketi incelerken şu sırayı kullan:

1. Ürünün amacı tedavi mi, bakım mı, gıdayı korumak mı?
2. Ürün ağızdan mı alınıyor, deriye mi sürülüyor, enjeksiyonla mı veriliyor?
3. İçerik etken madde mi, kozmetik bileşeni mi, gıda katkısı mı?
4. Isıl işlem bilgisi varsa bunu koruyucu maddeyle karıştırma.

Etiket bilgilerini sınıflandırma örneği

Ürünün amacını belirle

Ateşi düşürme amacı ürünün kozmetik değil, ilaç grubunda olduğunu gösterir. Vücuda giriş yolunu belirle

Sıvı ilaç ağızdan alındığı için şurup formundadır. Diğer etiketleri ayır

Pastörizasyon ısıl işlemdir, koruyucu kullanımı ise katkı maddesiyle bozulmayı yavaşlatır.

Bu sınıflandırmada doğru düşünme, önce ürünün görünüşüne değil amacına ve uygulama yoluna bakmaktır. Böylece şurubu parfümden, merhemi nemlendiriciden ve pastörize gıdayı koruyucu içeren gıdadan ayırabilirsin.

• Merhem, genellikle belirli bir deri bölgesine uygulanır. Merhem deri üzerine sürülen bir ilaç formudur ve çoğunlukla uygulandığı bölgede etki göstermesi beklenir.
• Aşağıdakilerden hangisi pastörizasyonu doğru açıklar? Pastörizasyon, uygun sıcaklık uygulayarak zararlı mikroorganizmaların sayısını azaltır ve koruyucu madde eklemekle aynı değildir.
• Saçta renk değişimi sağlayan kozmetik bileşenine ___ denir. Boya veya renklendirici maddeler saç, tırnak ya da deri görünüşünü değiştirmek için kullanılan kozmetik bileşenleridir.