Kişi Betimleme

Aile üyelerini ve kimin kim olduğunu zaten tanıyorsun; şimdi bu bilgiyi kişileri anlatan ipuçlarıyla birleştir. Bir aile fotoğrafında “Tom uzun” ve “Tom sessiz” bilgileri varsa, İngilizce cümlelerde hangi küçük sözcük bu sıfatları kişiye bağlar? Sıfatı bulmak tek başına yeterli mi?

Biri uzun boylu ve genç, diğeri gözlüklü iki arkadaşın dış görünüşünü betimleme.

Kısa aile tanıtımlarındaki dilbilgisi ve sıfat ipuçlarını inceleyerek her kişi için uygun betimlemeyi belirleyebilirsin.

Sıfatı kişiye bağlayan sözcük

Bir kişi betimlemesinde sıfat, kişinin nasıl göründüğünü ya da nasıl biri olduğunu söyler. Ancak İngilizcede sıfatı tek başına öznenin arkasına koymak yeterli değildir. Araya özneye uygun be biçimi gelir. Fotoğraftaki Tom için boy bildiren bir özellik ve davranışını anlatan bir özellik kullanılmıştır. Bu iki ipucu farklı anlam alanlarına aittir.

• Dış görünüş: Tom is tall.
• Kişilik veya davranış: Tom is quiet.

İki cümlede de Tom kişiyi, tall veya quiet ise o kişi hakkındaki bilgiyi verir. is aradaki bağlantıdır. Bu yapı, bir aile fotoğrafındaki kişileri isimleriyle tanıtırken betimlemeyi anlaşılır kılar.

Özneye uygun biçimi seçmek

Önceden tanıdığın aile ilişkileri, betimlemenin kimden söz ettiğini bulmana yardım eder. Sonra özneye göre uygun be biçimine bakarsın:

• I am calm.
• She is kind.
• They are friendly.

Örneklerde özne değişince bağlantı sözcüğü de değişir. I ile am, tek bir kişiyi anlatan she ile is, birden fazla kişiyi anlatan they ile are kullanılır. Betimleme sıfatı ise bu örneklerde kişiyi niteleyen bilgiyi taşır.

İpuçlarını birlikte yorumlamak

Lina'nın babası için metin friendly ve calm ipuçlarını verir. Bunlar boy ya da görünüş değil, kişinin tavrıyla ilgili bilgilerdir. Tom içinse tall dış görünüşü, quiet davranışı anlatır. Böylece iki kişiyi tek bir genel sıfatla değil, metindeki ayrı ipuçlarını karşılaştırarak betimlersin.

Sık görülen hata, is sözcüğünü atlamaktır. Tom tall. tamamlanmış bir İngilizce cümle değildir. Tom is tall. biçiminde be kullanıldığında özne ile sıfat arasında gerekli bağlantı kurulur. Sıfatın anlamı doğru olsa bile bu bağlantı eksikse betimleme cümlesi doğru kurulmamıştır.

Örneğin yeni bir aile tanıtımında Nora is shy. Her brothers are friendly. yazıyorsa, is shy ipucu Nora'yı, are friendly ipucu erkek kardeşleri betimler. Önce sıfatın anlam grubunu, sonra öznenin tekil mi çoğul mu olduğunu karşılaştır. Bu iki kontrol, ipuçlarını doğru kişiye eşleştirmeni sağlar. Ardından yeni sıfatları öğrenirken, her birinin kişiye nasıl bir özellik kattığını daha dikkatli ayırt edebilirsin.

• Maya is calm. cümlesinde hangi sözcük özneyi sıfata bağlar? Is, özne Maya ile sıfat calm arasında bağlantı kurar.
• Hangi cümle kişilik özelliğini doğru biçimde anlatır? Tek bir kişi olan Omar için is kullanılır ve sıfat özneye bağlanır.
• Yeni örneği tamamla: The sisters ___ quiet. The sisters birden fazla kişiyi anlattığı için sıfatı are bağlar.

Aile üyelerini ve iyelik ilişkilerini tanıman, betimleme ipuçlarını doğru kişiye bağlamana yardımcı olur.

Boy, yaş, kilo ve ruh hali bildiren zıt sıfat çiftleri.

İpuçlarını doğru kişiye bağlamak

Bir aile fotoğrafında birçok kişi ve birçok betimleme ipucu bulunabilir. Amaç, söylenen her sıfatı doğru kişiyle eşleştirmektir. Bunun için önce ipucunun ne anlattığını, sonra hangi kişiye ait olduğunu belirle. Görünüşü anlatan bir ipucu, kişinin dışarıdan fark edilen özelliğine işaret eder. Kişilikle ilgili bir ipucuysa kişinin nasıl biri olduğunu söyler.

Betimleyici sıfatlar bu iki tür bilgiyi kısa ve anlaşılır biçimde verir. Örneğin boyu anlatan tall görünüşü, kind ise kişilik özelliğini belirtir. İki sıfat aynı kişi için kullanılabilir, fakat birbirlerinin yerine geçmez. Fotoğraftaki birinin uzun boylu görünmesi, onun nazik olduğunu tek başına göstermez. Kişilik sıfatını seçmek için tanıtımdaki açık bilgiye dayan; yüz ifadesi ya da kıyafet gibi tek bir görsel ayrıntıdan kişilik sonucu çıkarma.

Sıfatı anlamına göre tanıma

Önce sıfatı anlam grubuna yerleştir. Aşağıdaki örneklerde her İngilizce sözcüğün yanındaki kısa cümle, sıfatın kişi tanıtımında nasıl bilgi verdiğini gösterir.

Bir örnekte ipucunu izlemek

1. Tanıtımda “Eren is my brother. He is tall and quiet.” cümlelerini oku.
2. tall sözcüğünü boy bilgisi olarak tanı. Bu, görünüşle ilgili ipucudur.
3. quiet sözcüğünü sakinlik bilgisi olarak tanı. Bu, kişilikle ilgili ipucudur.
4. Her iki ipucunun da Eren’e ait olduğunu, cümlelerde aynı kişi zamiri kullanıldığı için belirle.

Bu örnekte bir sıfat görünüşü, diğeri kişiliği anlatır. Sıfatların farklı anlam gruplarından gelmesi çelişki oluşturmaz. Bir kişi hem uzun boylu hem de sakin olabilir. Fotoğrafı incelerken metindeki isim veya zamir bağlantısını izle; yalnızca kişilerin fotoğraftaki konumuna bakarak sıfatları eşleştirme.

Şimdi benzer bir tanıtımı aynı sırayla incele: “Lina is my cousin. She is short and friendly.” short boyu, friendly ise kişiliği anlatır. İki ipucu da She zamirinin işaret ettiği Lina’ya aittir. Böylece örnektekiyle aynı düşünme yolunu kullanırsın, ama farklı sıfatları yeni bir aile üyesine uygularsın.

İpucuyla kanıtı karıştırmamak

Betimleme yaparken metinde bulunmayan bir özelliği ekleme. Örneğin “Mina is young.” cümlesi onun yaşını anlatır; tek başına onun neşeli, yardımsever ya da konuşkan olduğunu kanıtlamaz. Bir tanıtımda açıkça belirtilen sıfatları belirle ve yalnızca bu bilgileri ilgili kişiyle eşleştir. Birden fazla kişi varsa ad, aile bağı veya zamir gibi kişi ipuçlarını da kontrol et.

quiet

Bir kişinin az konuştuğunu veya sakin davrandığını anlatan sıfat.

Temel Zıt Anlamlı Sıfat Çiftleri (Opposite Adjectives)

• Tall - Short — Uzun - Kısa (Boy)
• Big - Small — Büyük - Küçük (Hacim)
• Fast - Slow — Hızlı - Yavaş (Hız)
• Expensive - Cheap — Pahalı - Ucuz (Fiyat)
• Easy - Difficult — Kolay - Zor (Zorluk derecesi)
• Young - Old — Genç - Yaşlı (Yaş)

• “young” tek başına kişilik özelliği bildirir mi? young yaşla ilgili bilgi verir. Kişiliği tek başına tanımlamaz.
• “Eda is kind. She is tall.” cümlelerinde kim uzundur? She, önce adı verilen Eda’ya gönderme yapar. Bu nedenle tall onun görünüşünü anlatır.
• “My uncle is ___. He helps everyone.” için uygun sıfat hangisi? Herkese yardım etme ipucu, boy veya yaş yerine nazik ve iyi kalpli anlamındaki sıfatı destekler.

Bir aile tanıtımında aile bağını ve sahiplik bilgisini tanıman, betimleme ipuçlarını doğru kişiye bağlamanı sağlar. Şimdi aynı sıfatın, cümledeki görevine göre nasıl yer değiştirdiğini incele.

Sıfatın iki yeri

İngilizcede bir sıfat, bir kişiyi be fiilinden sonra tanıtabilir ya da bir isimden hemen önce gelerek o ismi niteleyebilir. Bu iki konum farklı yapılar kurar. İlki kişiye özellik atfeder, ikincisi hangi kişiden söz edildiğini daha belirgin kılar.

• Bir kişiyi betimlerken: kişi + be + sıfat

Mina is quiet. Mina sessizdir.

• Bir ismi niteleyerek kişiyi tanıtırken: sıfat + isim

Mina is a quiet student. Mina sessiz bir öğrencidir.

İlk cümlede sıfat, Mina hakkında doğrudan bilgi verir. İkinci cümlede sıfat, “öğrenci” ismini niteler. Her iki örnekte de sıfat isimden önce gelebilir gibi görünse de ilkinde sıfatın yeri be fiilinden sonradır. Cümlenin anlamı ve yapısı, sıfatın hangi sözcüğe bağlı olduğunu gösterir.

Konum karşılaştırması

Temel Kişi Betimleme içinde görünüş ve kişilik sıfatları, cümlede aynı temel konumda kullanılabilir. Tall boyla ilgili bir görünüş özelliğidir; kind ise kişilik özelliğidir. Sıfat türünü belirlemek, sözcüğün yerini değiştirmez. Cümlede sıfattan önce be varsa, sıfat kişiyi betimler. Sıfattan sonra bir isim geliyorsa, sıfat o ismi niteler.

Bir aile tanıtımındaki ipuçları

Mina’nın ailesiyle ilgili kısa bir tanıtımda şu notların bulunduğunu düşün: Tom, Mina’nın erkek kardeşi; uzun boylu ve sakin. Önce kişi ipucunu seçersin. “Mina’nın erkek kardeşi” ilişkisi Tom’u belirler, “uzun boylu” ve “sakin” bilgileri ise onun özelliklerini verir. Böylece her sıfatı doğru kişiye bağlarsın.

Sonra her özelliğin cümlede nasıl kullanılacağına karar verirsin. Kişiyi doğrudan betimlemek için sıfatı be fiilinden sonra yerleştirirsin: Tom is tall. İkinci özelliği de aynı düzenle kurarsın: He is quiet. İki cümlede de sıfat, kişiyi betimler; cinsiyet zamiri yeni bir sıfat konumu oluşturmaz.

Burada sık görülen hata, Türkçedeki sözcük sırasını İngilizceye taşımaktır. Türkçede “Tom uzun” derken sıfat isimden sonra gelebilir. İngilizcede aynı anlamı doğrudan verirken Tom tall is. denmez; doğru sıra Tom is tall. biçimindedir. Sıfatı be fiilinden önceye almak, bu cümledeki temel sıralamayı bozar.

İpuçlarını ayırma

Bir tanıtımda birden fazla özellik varsa, her ipucunun hangi kişiye ait olduğunu ve sıfatın hangi sözcüğü nitelediğini ayrı ayrı kontrol et.

1. Kişiyi belirle. Tom is Mina’s brother. cümlesindeki aile ilişkisi, Tom’un kim olduğunu gösterir.
2. Özellik ipucunu ayıkla. He is calm. cümlesinde calm, Tom’un kişilik özelliğidir.
3. Sıfatın komşusunu incele. He is calm. cümlesinde sıfattan önce be vardır. He is a calm student. cümlesinde ise calm, student ismini niteler.
4. Anlamı doğrula. Cümle Tom’un nasıl biri olduğunu mu söylüyor, yoksa nasıl bir öğrenci olduğunu mu? Bu ayrım, sıfatın görevini belirler.

Betimleyici sıfatlar çoğu kez iki yapıda da kullanılabilir; ancak her yapı aynı bilgiyi öne çıkarmaz. Mina is kind. Mina’nın özelliğini bildirir. Mina is a kind sister. ise Mina’yı “kız kardeş” olarak tanıtır ve bu rolü niteler.

Yeni bir tanıtımı çözümleme

Aynı incelemeyi yeni bir aile notunda dene: Sara, Alex’in kız kardeşidir; neşeli ve kısadır. İpuçlarını kişiye bağla, sonra iki yapıyı karşılaştır. Alex için Sara is cheerful. cümlesi kişilik özelliğini doğrudan verir. Sara is a cheerful sister. cümlesi ise “kız kardeş” ismini niteler. Boy bilgisini de aynı ayrımla kurarsın: Sara is short. doğrudan betimlemedir; Sara is a short person. sıfatı “kişi” ismine bağlar.

Bu yöntem, yalnızca doğru sıfatı seçmeye değil, betimlemenin hangi kişiye ve hangi isme bağlandığını çözmeye yarar. Bir cümlede be fiilinden sonra sıfat görmek, onu otomatik olarak isim önüne taşımaman gerektiğini hatırlatır. Bir ismin önündeki sıfatı da tek başına bırakma; hangi ismi nitelediğini belirle.

• Lena is patient. cümlesinde sıfat bir ismi niteler. Doğru mu? Patient, be fiilinden sonra gelerek Lena’yı doğrudan betimler. Ardından nitelenen bir isim yoktur.
• Hangi cümlede sıfat doğrudan kişiyi betimler? İlk cümlede sıfat be fiilinden sonra gelir ve doğrudan Omar’ı betimler. Ikinci cümlede ise bir ismi niteler.
• Nora is a ___ cousin. cümlesinde kind sıfatı hangi sözcüğü niteler? Kind, önündeki bir isim değil, ardından gelen cousin ismini niteler.

Aile bağını ve kime ait olduğunu gösteren ipuçları, betimlemenin hangi kişiye ait olduğunu belirlemeye yardım eder.

Describing the Family

Mina shows Deniz a photo of her family. Her aunt Nora is next to a blue chair. Nora is calm and has curly hair. Mina’s brother Leo is beside the window. He is cheerful, and his hair is short. Deniz matches each description to the right person.

İpuçlarını kişiye bağlama

Betimleme yaparken yalnızca sıfatın anlamını tanımak yetmez. Sıfatın hangi kişi hakkında verildiğini de bulmak gerekir. Kısa bir aile tanıtımında isim, iyelik bildiren ifade ve cümledeki kişi birlikte okunur. Böylece aynı fotoğraftaki iki kişinin özellikleri birbirine karışmaz.

İpuçlarını şu sırayla incele:

• Önce betimlenen kişiyi adlandıran sözcüğü veya kişiye bağlanan ifadeyi bul.
• Sonra o kişiye ait cümledeki be biçimini ve sıfatı birlikte belirle.
• Son olarak sıfatın verdiği bilgiyi fotoğraftaki kişiyle eşleştir.

Buradaki amaç yeni bir kural ezberlemek değil, metindeki kanıtları doğru kişiye atfetmektir. Örneğin Nora is calm. cümlesinde Nora kişi ipucudur; is calm ise onunla ilgili betimlemeyi verir. Leo aynı tanıtımda başka bir kişi olduğundan, Nora’nın sıfatını Leo’ya aktarmak metnin kanıtına uymaz.

Fotoğraftaki iki betimleme

Hikâyede önce kişileri ayıran yer ipuçları görünür: Nora mavi sandalyenin yanındadır, Leo pencerenin yanındadır. Bu konum sözcükleri tek başına kişilik özelliği anlatmaz. Ancak hangi kişinin cümlesini okuduğumuzu anlamaya yardım eder. Ardından sıfatlar ilgili kişiye bağlanır.

• Nora için calm ve curly hair ipuçları verilir.
• Leo için cheerful ve short hair ipuçları verilir.

Bu ayrımda her cümlenin öznesi kontrol noktasıdır. He is cheerful. cümlesindeki He, bir önceki cümlede adı verilen Leo’ya döner. Bu yüzden cheerful sıfatını Nora’ya bağlamak için metinde dayanak yoktur. Bir zamirin kimi gösterdiğine karar verirken, en yakın isim ipucunu ve betimlemenin anlamını birlikte değerlendirmek gerekir.

Sık görülen bir karışıklık, fotoğrafta daha belirgin görünen kişiyi cümlenin öznesi sanmaktır. Metin böyle bir seçim yapmaz. Cümledeki kişi ipucu kime işaret ediyorsa betimleme ona aittir. Ayrıca sıfatı isimden sonra gelişigüzel yerleştirmek de cümlenin verdiği ipucunu bozabilir. Önce cümlenin tamamına bak; tek başına sıfatı görüp kişi seçme.

Çözümlenmiş eşleştirme

Diyelim ki bir aile fotoğrafının açıklamasında şu iki cümle var: Aunt Sara is friendly. ve Her son Ben is serious. İlk cümlede kişi ipucu Aunt Sara, ona bağlanan betimleme ise friendly olur. İkinci cümlede Her son Ben ifadesi yeni bir kişiyi gösterir; bu cümledeki serious Ben’e aittir.

Çözümün kanıtı, sıfatların olumlu ya da olumsuz çağrışımı değildir. Bir kişinin daha sevimli görünmesi, ona friendly sıfatını vermek için yeterli olmaz. Eşleştirme, cümledeki kişi ipucuna dayanır. is biçimini görmek de özne-sıfat bağını cümle içinde tanımayı sağlar; ancak doğru kişiyi seçmek için cümlenin öznesini gözden kaçırmamak gerekir.

Bir tanıtımda birden fazla betimleme varsa, her birini ayrı ayrı kişiye bağla. Nora is calm and has curly hair. cümlesinde iki ayrı bilgi aynı kişiyi anlatır. İkinci betimlemenin farklı bir kişiye ait olduğunu düşündüren yeni bir isim veya başka bir özne yoktur. Cümlenin içindeki iki ipucu Nora’yı destekler.

Yeni bağlamda aktarım

Şimdi aile fotoğrafı yerine bir öğrenci topluluğunun çevrim içi aile albümünü düşün. Fotoğraf alt yazısı şöyle olsun: This is my grandfather, Omar. He is quiet. My cousin Ece is next to him. She is funny. Betimlemeleri eşleştirirken önce He zamirinin hangi kişiye döndüğünü, sonra She zamirinin hangi kişiyi gösterdiğini incele. Sonra her sıfatı kendi öznesiyle birlikte oku.

Aktarım görevin şu: Bu altyazıyı, isim ve özellik eşleşmeleri değişmeden iki ayrı kişi kaydı hâline getir. Her kayıtta kişinin adını ve ona ait sıfat ipucunu belirt. Ardından şu olası eşleşmenin metne uyup uymadığını değerlendir: Omar is funny. Bu eşleşmeyi yalnızca sıfatın anlamından hareketle kabul etme; özne ve zamir izlerini kullanarak gerekçelendir. Sağlam bir eşleştirme, kişinin adını, ona dönen zamiri ve betimleyici ifadeyi aynı kanıt zincirinde tutar.

curly

kıvırcık

• “My uncle is patient.” cümlesinde “patient” kime bağlanır? Betimleme, cümlenin öznesi olan amcaya aittir. Sıfatı başka bir kişiye aktarmak için metinde ipucu yoktur.
• Hangi eşleştirme, zamir ipuçlarını doğru izler? İlk cümledeki sıfat Mia’yı, ikinci cümledeki iyelik ifadesiyle tanıtılan erkek kardeşin sıfatı ise onu betimler.
• My aunt is brave. She is funny. cümlesinde "she" zamiri ___ yerine kullanılır. “She” önceki cümledeki teyzenin yerine kullanılır. Bu nedenle funny betimlemesi de teyzeye bağlanır.