Yön Tarifi

Haritadaki iki mekânın konumunu zaten okuyabiliyorsun; şimdi bu bilgiyi hareket sırasına çevireceksin. Bir öğrenci kuzeye bakarken kavşağa geliyor ve hedefi batıda kalıyor. Sağa dönerse aynı hedefe ulaşır mı? Bu iki kısa tarifi rotada izleyip hedefe açıkça ulaştıranı gerekçesiyle seçebileceksin.

Kavşakta durup harita üzerinden kütüphaneye nasıl gidileceğini anlatan iki kişi.

The Campus Route

Mina and Alex are at the south gate. They face north. The library is west of the central junction, and the café is east of it. Mina says, “Go straight to the junction. Turn left.” Alex says, “Go straight to the junction. Turn right.” They follow Mina’s directions and reach the library.

Tarifte yönü ve sırayı izleme

Bir yön tarifi, haritadaki yerleri yalnızca adlandırmaz. Kişiye hangi hareketi, hangi sırayla yapacağını söyler. Go straight ilerlemeyi, turn left ve turn right ise kavşakta yön değiştirmeyi bildirir. Bu kalıplarda fiil, talimatı başlatır.

Mina’nın tarifini adım adım uygula: önce güneye giriş kapısından kuzeye doğru dümdüz ilerle; sonra merkez kavşağa gelince sola dön. Kişi kuzeye bakarken solu batıya, sağı doğuya karşılık gelir. Böylece rota kütüphaneye gider. Alex’in tarifinde ilk hareket aynı kalır, fakat sağa dönüş doğuya, yani kafeye götürür.

Dönüş yönünü karıştırmamak

Sola ya da sağa dönüşü haritanın sayfa kenarına göre seçme. Tarif edilen kişinin o anda baktığı yöne göre belirle. Kişi döndükten sonra yeni yöne bakar; sonraki bir talimat varsa onu da bu yeni bakış yönüne göre izlersin.

Tarifleri karşılaştırırken her talimatı rota üzerinde ayrı ayrı izle. Önce başlangıç noktasını ve kişinin baktığı yönü belirle. Sonra go straight hareketinin hangi kavşağa kadar sürdüğünü bul. En son dönüşü uygula ve ulaşılan yerin hedefle aynı olup olmadığını kontrol et. Bu yöntem, yalnızca kulağa doğru gelen tarifi seçmek yerine harita kanıtı sunar.

Bir tarifte kavşak belirtilmeden dönüş istenirse, dinleyen kişi nerede döneceğini bilemeyebilir. Sıralı talimatlarda hem hareket hem de dönüş noktası anlaşılır olmalıdır. Peki, kavşaktan önce belirgin bir binayı geçmek gerekiyorsa tarif bunu nasıl açıkça belirtir?

• Kuzeye bakan kişi için sola dönüş batıya yöneltir. Kişinin baktığı yön esas alınır. Kuzeye bakarken sol taraf batıdır.
• Hedef batıda. Kuzeye bakan kişi kavşakta hangi talimatı izlemeli? Kuzeye bakan kişinin solu batıdır. Bu yüzden sola dönüş batıdaki hedefe yöneltir.
• Kavşakta doğuya dönme talimatı: Turn ___. Kuzeye bakan kişi için sağ taraf doğudur. Doğru yön talimatı sağa dönmektir.

Haritada kütüphane ile kafenin konumunu kullanarak tarifin hedefe ulaşıp ulaşmadığını denetleyebilirsin. Özellikle bir işaret noktasını geçmek ile orada durmak arasındaki fark, rotanın devamını belirler.

Go straight, Turn left, Turn right, Cross the street ve Go past kalıpları.

Bir işaret noktasını geçmek

Go past, tarif edilen noktaya varınca orada durmak değil, o noktanın önünden devam etmek demektir. Bu ifade rotadaki ara işareti tanımlar. Tek başına hedefe ulaşıldığını söylemez. Hedefin nerede olduğu da tarifte belirtilmelidir.

1. Başlangıç noktasından hareket et.
2. Tarif edilen işaret noktasını bul.
3. Bu noktayı geçerek yürümeye devam et.
4. Hedef için verilen sonraki bilgiyi izle.

Bu sıralama, hareket fiillerinin işini birbirinden ayırır. Önceden öğrendiğin düz gitme ve dönme talimatları yönü belirler. Go past ise güzergâh üzerindeki belirli bir noktaya göre ne kadar ilerleyeceğini anlatır. İkisi aynı bilgiyi vermez.

Çalışılmış rota

Otobüs durağından kütüphaneye giden kısa bir yolu düşün. Kafe, durak ile kütüphane arasındadır. Kütüphaneye gitmek için kafenin önünden geçmek gerekir.

Tarif A: Go straight. Go past the café. The library is on your left.

Tarif B: Go straight. Stop at the café. The library is on your left.

Tarif A, kafenin bir ara nokta olduğunu ve yürüyüşün oradan sonra da süreceğini bildirir. Son cümle hedefin kafenin ilerisinde, sol tarafta olduğunu açıklar. Böylece dinleyen kişi hem kafenin önünden geçer hem de kütüphaneyi nerede arayacağını bilir.

Tarif B ise kafede durmayı söyler. Bu talimat, kütüphanenin kafenin ilerisinde olduğu rota bilgisiyle uyuşmaz. “Solunda” ifadesi tek başına bu çelişkiyi çözmez. Bir yön ifadesi doğru olsa bile, önceki hareket talimatı kişiyi hedefe götürmeyebilir.

Benzer bir rota

Bu kez duraktan öğrenci merkezine giden yolu izle. Fırın, durak ile öğrenci merkezi arasında olsun. Hedef fırından sonra sağ taraftadır.

Tarif A: Go straight. Go past the bakery. The student centre is on your right.

Tarif B: Go straight. Stop at the bakery. The student centre is on your right.

Tarif A, fırını geçilecek işaret noktası olarak kullanır ve hedefi sağ tarafta gösterir. Tarif B ise fırında durdurduğu için sonraki hedefe ulaşmayı belirsizleştirir. Burada hedefin hangi tarafta olduğu bilgisini, fırından sonra yürümeye devam etme talimatıyla birlikte okumak gerekir. Bu, bir sonraki rota talimatına geçmeden önce tarifi denetlemenin temel yoludur.

İki tarifi karşılaştırırken önce ara noktanın hedefe göre nerede bulunduğunu belirle. Sonra tarifin o noktadan sonra hareketi sürdürüp sürdürmediğine bak. Son olarak hedefin hangi tarafta olduğuna ilişkin bilgiyi izle. Açık tarif, işaret noktasını geçme talimatı ile hedef bilgisini birleştirir ve dinleyenin güzergâhı kesintisiz izlemesini sağlar.

Yön Sorma ve Tarif Etme Kalıpları (Directions) Eşleştirmesi

• Go straight ahead — Dosdoğru ilerle / Düz git
• Turn left — Sola dön
• Turn right — Sağa dön
• Cross the street — Karşıdan karşıya geç
• On your right — Sağında kalacak
• At the traffic lights — Trafik ışıklarında

• Bir tarifte go past the bookstore denirse kitapçıda durulur mu? Go past işaret noktasının önünden geçip ilerlemeyi anlatır. Durmak için ayrı bir talimat gerekir.
• Müze galerinin ilerisindeyse hangi tarif rotayı daha açık anlatır? Galeriyi geçme talimatı yürüyüşü sürdürür ve ilerideki müzeye ulaşmayı mümkün kılar. Durma talimatı galeride sona erer.
• Köprüden geçip parka devam etmek için: Go ___ the bridge. Past, köprüyü bir ara nokta olarak geçip yürümeye devam etme anlamını verir.

Bir haritadaki yer ilişkilerini artık biliyorsun; şimdi bir tarifi değerlendirirken her talimatın sonraki adımı nasıl etkilediğini izle.

Talimatların birbirine nasıl bağlandığı

Bir yön tarifi, ayrı ayrı doğru komutların toplamı değildir. Her komut, kişiyi bulunduğu noktadan bir sonraki karar noktasına taşır. Bu nedenle sıralama önemlidir: Bir dönüşü yanlış kavşakta yapmak, sonradan gelen doğru komutları işe yaramaz hâle getirebilir.

Yön bildiren fiiller hareketin türünü söyler. Go straight aynı yönde ilerlemeyi, turn left ve turn right yön değiştirmeyi bildirir. Go past ise bir işaret noktasının yanından geçerek ilerlemeyi anlatır. Bu ifadelerin anlamı, tarif içindeki yerleriyle birlikte düşünülmelidir.

Bu tablo bir sıralama ezberi değildir. Önemli olan, her komuttan sonra kişinin nerede ve hangi yöne bakıyor olduğunu izlemektir. Örneğin, önce turn left diyen bir tarifin devamındaki turn right komutu, başlangıç yönüne göre değil, dönüşten sonraki yürüyüş yönüne göre uygulanır. Solu ve sağı haritada sabit kenarlar gibi okumak, özellikle art arda dönüşlerde rota hatasına yol açar.

Bir rotayı adım adım denetleme

Başlangıç noktasından kuzeye doğru ilerlediğini düşün. Yolun solunda bir kafe var. Düz ilerlemeye devam edince banka ulaşıyorsun. Bankanın bulunduğu kavşaktan sola dönünce kütüphane ileride, yürüyüş yönüne göre sağ tarafta kalıyor. Hedef, kütüphanenin önüne ulaşmak.

1. Go straight. İlk talimat başlangıçtaki kuzey yönünü korur. Kafenin yanından geçerken sola sapmazsın; çünkü tarif henüz dönüş istemiyor.
2. Go past the café. Bu adım kafenin yanından ilerlemeyi doğrular. Burada sık görülen hata, kafenin adını duyunca orada durmak veya kafeye dönmektir. Oysa past, hedef noktaya ulaşmak değil, onun ötesine geçmektir.
3. Turn left at the bank. Dönüşün yeri bankanın bulunduğu kavşaktır. Kafede dönmek, aynı yön fiilini kullanıyor olsan bile farklı bir sokağa götürür.
4. Go straight. Sola dönüşten sonra yeni doğrultu boyunca ilerlersin. Önceki kuzey yönünü zihninde koruyup yine kuzeye yürümek, dönüşü yok saymak olur.
5. The library is on your right. Son bilgi hedefin yerini denetlemeye yarar. Kütüphane yürüyüş yönüne göre sağda görünüyorsa rota hedefe ulaşmıştır; görünmüyorsa önceki adımlardan en az biri yeniden kontrol edilmelidir.

Burada her cümle hem hareketi hem de kontrol noktasını sağlar. Bir talimatın anlaşılır olması için yalnızca doğru fiili içermesi yetmez. Dönüşün nerede yapılacağını veya ilerlemenin hangi noktadan sonra süreceğini belirtmesi de gerekir. Turn left tek başına yön değiştirir, ancak hangi kavşakta dönüleceğini söylemez. Turn left at the bank ise hem eylemi hem karar noktasını verir.

İki tarifi aynı haritada karşılaştırma

Aynı başlangıç ve hedef için ilk tarif, kafenin yanından düz geçip bankada sola dönmeni söyler. İkinci tarif, kafede sola dönmeni söyler. Haritadaki yol bilgisiyle karşılaştırınca ikinci tarif daha başta rotadan ayrılır. Sonrasında go past the bank demesi, önceki yanlış dönüşü düzeltmez; çünkü banka giden ana yolda değilsin.

Bu karşılaştırmada yalnızca son cümleye bakmak yeterli olmaz. Her iki tarif de hedefin sağda olduğunu söyleyebilir. Ancak son konum bilgisi, oraya nasıl gidildiğini kanıtlamaz. İlk talimatı haritada uygula, durduğun yeri bul, sonra sıradaki talimata geç. Bu işlem, doğru komutların yanlış sıraya konduğu bir tarifi fark ettirir.

Karşılaştırmayı konuşma içinde gerekçelendirme

Bir tarifi savunurken tercih bildirmekle yetinme. Hangi komutun hangi kavşakta uygulandığını ve bu adımın hedefe nasıl yaklaştırdığını göster. Bu gerekçe, seçiminin haritayla uyuşup uyuşmadığını başkasının da denetlemesini sağlar.

Anlaşılabilirlik sınırı

Bir tarif, yalnızca yön fiillerini içeriyor ama karar noktalarını belirsiz bırakıyorsa izlenmesi güçleşir. Örneğin Turn left ifadesinde sola dönülecek kavşak belirtilmemiştir. Haritada tek bir kavşak varsa bu eksiklik sorun yaratmayabilir; birden çok kavşak varsa dinleyen yanlış yerde dönebilir.

Başka bir sınır da hedefin son konumuyla ilgilidir. The library is on your right bilgisi, hedefi tanımaya yardım eder; fakat kaybolmuş bir yürüyüşçü için önceki rota adımlarının yerini tutmaz. Bu nedenle tarifi hem hareket sırasına hem de hedefe ulaştıran son kanıta göre değerlendir. En güçlü seçim, her adımı haritada uygulanabilen ve hedef konumuyla doğrulanabilen tariftir.

• Bir dönüşten sonraki sağ-sol komutu, yeni yürüyüş yönüne göre uygulanır. Doğru mu? Dönüş, kişinin baktığı yönü değiştirir. Sonraki sağ-sol kararı yeni doğrultuya göre değerlendirilir.
• Kafe düz yolun yanında, müze bankanın arkasındaysa hangi tarif daha tutarlı? İkinci seçenek önce düz yolda kafenin yanından geçirir, sonra dönüşü bankadaki karar noktasına bağlar.
• Bir işaret noktasının yanından geçip ilerlemeyi anlatan ifade ___ kalıbıdır. Go past, işaret noktasını geçerek ilerlemeyi anlatır. O noktada durmak anlamına gelmez.

Bir yerin haritadaki konumunu ve şehrin temel özelliklerini biliyorsun; şimdi duyduğun İngilizce talimatları sırayla izleyip varış noktasını kontrol edeceksin.

Duyduğunu haritaya aktar

Yön tarifi dinlerken her cümleyi tek başına değil, önceki hareketin devamı olarak ele al. İlk talimat başlangıç yönünü belirler. Sonraki talimat, o anda bulunduğun noktaya ve baktığın yöne göre yorumlanır. Bu yüzden bir cümleyi kaçırırsan tahminle ilerlemek yerine son kesin konumu hatırla.

Örneğin kampüs kapısında kuzeye bakıyorsun. Kütüphane kuzeyde, kavşak doğuda, kafe kavşağın güneyinde. Şu tarifi dinle: Go straight to the crossing. Turn right. Go past the café. The library is on your left.

Talimatları şu sırayla uygula:

1. Başlangıçtan kuzeye ilerle ve kavşağa ulaş.
2. Kuzeye bakarken sağa dön. Artık doğuya bakıyorsun.
3. Doğu yönünde ilerlerken kafeyi geç. Burada durduğun anlamına gelmez.
4. Kütüphaneyi sol tarafında görmen gerekir. Doğuya bakarken sol taraf kuzeydir.

Bu son kontrol önemlidir. “Sol” sözcüğünü haritanın sabit sol kenarı gibi düşünme. Sol ve sağ, kişinin o anda baktığı yöne bağlıdır. Başlangıçta kuzeye bakarken sağ doğudur. Sağa döndükten sonra doğuya bakıyorsan sol kuzey olur.

İki tarifi rota üzerinde sınama

Aynı başlangıç noktasından aynı hedefe ulaşmaya çalışan iki kısa tarif düşün. Başlangıçta üniversite girişinde kuzeye bakıyorsun. Yol kuzeye doğru düz gider, sonra bir kavşakta doğuya döner. Kütüphane kavşağın kuzeydoğusunda, kafe doğusunda, kütüphanenin güneyindedir.

• A tarifi: Go straight to the crossing. Turn right. Go past the café. Stop at the library.
• B tarifi: Go straight to the crossing. Turn left. Go past the café. Stop at the library.

A tarifini uygula. Kavşağa kadar kuzeye gidersin. Sağa dönünce doğuya bakarsın. Kafeyi geçince kuzeyindeki kütüphaneye ulaşabilirsin. Tarif, hedefi belirten son talimatla biter.

B tarifinde de ilk adım aynıdır, fakat kavşakta sola dönünce batıya bakarsın. Kütüphane bu yönde değildir. Son cümlede kütüphaneden söz edilmesi, yanlış dönüşü doğru hâle getirmez. Her adımın gerçekten izlenen rotaya uyup uymadığını kontrol et.

Bir hedefi bulduğunu yalnızca “yakın bir yere geldim” diye varsayma. Son talimatın seni hedefe götürmesi gerekir. Tarif bir işaret noktasından sonra “dur” diyorsa, o noktada durup hedefin orada olup olmadığını denetle. Yanlış dönüş yaptıysan sonraki talimatlar seni beklenen noktaya geri getirmez.

Dinlerken hareket sırasını koru

Talimat fiilini duyduğunda önce hareket türünü belirle. Go straight ilerlemeyi, turn left ve turn right yön değiştirmeyi, go past bir noktayı geçmeyi bildirir. Bu ifadeleri ezberden sıralamak yetmez. Her birini haritadaki o anki konumuna uygula.

Kısa bir dinleme için, başlangıç noktasını kâğıtta işaretle ve her talimatta kalemini yeni konuma taşı. Dönüşten sonra sayfanın üstünü değil, yürüyenin baktığı yönü esas al. Böylece sağ-sol karışıklığını fark edersin. Bir işaret noktasının yanından geçiyorsan, orada durduğunu gösteren ayrı bir talimat yoksa yürümeyi sürdür.

Dinleme metni:

Bu cümleyi dinlediğinde önce kafeyi geç, sonra bulunduğun noktada sola dön. Kafede durup dönmek farklı bir rota oluşturur. Sözcüklerin sırası, hareketlerin sırasını da verir.

Yeni bir rotaya aktar

Şimdi başlangıç yeri bir tren istasyonu olsun. Kuzeye bakan yolcu, doğuya giden caddede bir müzeye ve müzenin ardından gelen bir kitapçıya ulaşmaya çalışıyor. İki tarifi haritada izleyip hedefe götüreni seç:

• A: Go straight to the crossing. Turn right. Go past the museum. Stop at the bookshop.
• B: Go straight to the crossing. Turn left. Go past the museum. Stop at the bookshop.

Kararını yalnızca hedef adlarına bakarak verme. Önce ilk talimatı başlangıç yönüne göre uygula. Sonra dönüşün seni doğuya mı batıya mı çevirdiğini belirle. Müze ve kitapçı aynı doğu caddesindeyse, müzeyi geçtikten sonra kitapçıya ulaşan tarif tutarlıdır. Seçimini rota üzerindeki yön ve duraklarla gerekçelendir.

turn left /tɝn lɛft/ ifadesini duyduğunda sola dön. Dönüşün ardından hedefin hangi tarafta kaldığını yeniden değerlendir; başlangıçtaki sol tarafı sonraki adımlara taşımak yaygın bir hatadır.

turn left

sola dönmek

• Kuzeye bakarken sağa dönen biri doğuya bakar. Doğru mu? Kuzeye dönükken sağ taraf doğudur. Dönüşten sonra sonraki adımlar yeni bakış yönüne göre izlenir.
• İstasyon kuzeye bakıyor. Hedef doğuda. Hangi talimat doğru yönde başlatır? Kuzeye bakarken sağa dönmek doğuya yöneltir. Sola dönüş batıya götürür.
• Go past the museum. Then ___ left. cümlesini tamamla. Turn left yeni bir yön değişikliği bildirir. go past ise işaret noktasını geçmeyi anlatır.

Bir mekânın nerede olduğunu ve çevresindeki yerleri hatırlamak, tarifi değerlendirmek için başlangıç noktasıdır; şimdi talimatların hedefe gerçekten ulaşıp ulaşmadığını denetle.

Rotayı kanıtla karşılaştırma

Yön Bildiren Fiiller hareketi tarif eder. Sıralı Yön Talimatları ise bu hareketlerin hangi sırayla yapılacağını gösterir. Bir tarifi açık yapan şey yalnızca doğru fiilleri kullanması değildir. Her adım, yolcuyu bir sonraki adımın başlayacağı yere götürmelidir.

Haritada başlangıç noktası meydanın güneyindedir. Meydana düz gidince doğu kolu sağda, batı kolu solda kalır. Kafe doğu yolundadır; kütüphane kafenin ilerisindedir. Müze ise batı yolundadır. Bu düzen, iki tarifteki tek bir dönüş farkının hedefi nasıl değiştirdiğini görünür kılar.

Tarif A, meydanda sağa dönerek kafe ve ardından kütüphanenin bulunduğu doğu yoluna girer. Kafe hedef değildir; onu geçmek yolculuğu sürdürür. Kütüphanenin yolun solunda olduğu bilgisi, son kontrol işaretidir. Bu nedenle A, hedefe götüren tutarlı tariftir.

Tarif B’deki sola dönüş, yolcuyu müzenin bulunduğu batı koluna yönlendirir. Müzenin önünden geçmek, kütüphaneye yaklaşıldığını kanıtlamaz. Son cümlede kütüphanenin solda olduğu söylenmesi de önceki yanlış dönüşü düzeltmez. Talimatların her birini sırayla izlemek, kulağa düzgün gelen ama rotada başarısız olan tarifi fark ettirir.

Bu karşılaştırmada hareket fiili dönüşü, sıralı talimatlar ise yolun devamını belirler. İkisini birlikte haritada izlemek, “tarif kulağa doğru geliyor” yargısını gözlenebilir rota kanıtıyla sınar. Şehirde yön soran birine yanıt verirken de açık tarif, doğru sırayı ve doğrulanabilir varış noktasını korur.

Daha önce öğrendiğin konum bilgisini hatırlamak için kendine tek bir soru sor: Bir yerin başka bir yere göre nerede olduğunu söylerken hangi bilgiyi kullanıyorsun? Bu yanıtı kendi sözlerinle düşün. Sonraki aşamada şehirdeki mekân, konum, betimleme ve yön bilgisini birlikte kullanacağın modül sonu değerlendirmesi yer alır.

• Bir tarifte hedefin adı geçiyorsa dönüş sırası yanlış olsa da rota açıktır. Hedefin adını söylemek yeterli değildir. Her dönüşü izleyince rota gerçekten hedefe ulaşmalıdır.
• Haritada doğu kolunda kafe, ilerisinde kütüphane var. Hangi tarif daha tutarlı? Sağa dönüş doğu koluna bağlanır ve kafe hedef değil geçiş noktasıdır. Bu sıra kütüphaneye götürür.
• Meydandan doğudaki kütüphaneye gitmek için önce ___. Başlangıçta kuzeye bakarken doğu kolu sağda kalır. Bu dönüş, doğru yolu seçer.