Şehri Tanımlama

Haritadaki mekân adlarını ve konum ilişkilerini kullanarak şehir tanıtımındaki yeni bilgiyi incele.

Turistik bir şehri gezerken oradaki güzellikleri ve olanakları anlatma sahnesi.

Bir mekânı tanıtırken

Kasaba tanıtımında tek bir müzeyi anlatıyorsun. Hangisi sayıca uyumlu: There is a modern museum. mı, There are a modern museum. mı? İkinci örnek kulağa yakın gelebilir, ancak içindeki sözcükler aynı sayıyı göstermiyor.

Bir şehir tanıtımında there is/there are yapılarını ve niteleme sıfatlarını inceleyerek tekil-çoğul uyumunu en az üç örnekte doğru ayırt edebilirsin.

Tekil bir mekânı var olarak tanıtmak için There is kullanılır. Bu kalıp, şehirde bir yerin bulunduğunu bildirir. Ardından tekil isim gelir; isimden önce de çoğu kez a veya an bulunur. Böylece kalıp, ismin tek bir mekân olduğunu açıkça gösterir.

There is a small library. cümlesinde a library tek bir kütüphaneyi anlatır. There is bu tekil isimle uyuşur. Small ise kütüphanenin nasıl olduğunu söyler. Sıfat sayıyı değil, mekânın niteliğini belirtir.

Şehir niteleme sıfatları, bir yerin özelliğini kısa biçimde anlatır. Quiet sakin, clean temiz, busy hareketli anlamına gelir. İngilizcede sıfat genellikle isimden önce gelir: a quiet park, a clean street. Aynı sıfat, The park is clean. gibi bir cümlede is sözcüğünden sonra da mekânı niteleyebilir.

Sık karıştırılan nokta: Sıfatı görünce kalıbı seçme. Quiet veya clean sözcükleri tekil-çoğul uyumunu belirlemez; bunu ardından gelen mekân adı belirler. A quiet park tek bir parktır, bu nedenle tanıtım There is ile başlar. There are a quiet park doğru değildir, çünkü are biçimi tekil isimle uyuşmaz.

Şehir tanıtımını incelerken önce there is ya da there are kalıbına, sonra mekân adının sayısına bak. Son olarak sıfatın mekânı nasıl nitelediğini açıkla. Birden fazla mekânın bulunduğu cümlelerde kalıbın nasıl değiştiğini sonraki örneklerde karşılaştıracaksın.

• Tek bir müze için There is a modern museum. uyumludur. A modern museum tekil bir mekândır, bu yüzden there is ile uyum sağlar.
• Hangi cümlede tekil mekân ve sıfat doğru kullanılmıştır? A quiet square tekil bir mekândır ve sıfat isimden önce gelir. Bu nedenle there is uygundur.
• Tek bir sakin meydanı tanıt: ___ a quiet square. A quiet square tekil bir isim öbeğidir. Tekil mekân tanıtımında there is kullanılır.

Haritadaki kütüphane ve kafeyi zaten tanıyorsun; şimdi birden fazla benzer mekânı tek bir şehir tanıtımında doğru biçimde birleştir.

Olumlu, olumsuz ve soru formlarında 'There is/are' kural matrisi.

Birden fazla mekânı tanıtma

Bir şehirde aynı türden birkaç yer bulunduğunda, cümledeki fiil bu mekânların tekil mi çoğul mu olduğuna uyar. Önceki tekil örneklerdeki yapı ile bugünkü çoğul örnekleri karşılaştırırken ilk bakışta sıfatı değil, mekân adını say. Bu küçük kontrol, şehrin özelliklerini anlatırken cümlenin dil bilgisel uyumunu korur.

Çoğul mekânlardan söz ederken There are kullanılır. Örneğin There are two cafés near the library. cümlesi, kütüphanenin yakınında iki kafe bulunduğunu bildirir. Burada two ve çoğul cafés birlikte, birden fazla mekândan söz edildiğini gösterir. Bu nedenle cümlenin başlangıcındaki yapı da çoğul olmalıdır.

Karar verirken şu sırayı izle:

1. Cümlenin hangi mekânı tanıttığını bul.
2. Mekân adının bir yeri mi, birden fazla yeri mi anlattığını belirle.
3. Çoğul mekân adı varsa There are biçimini seç.
4. Şehir özelliğini anlatan sıfatı mekân adının önünde tut ve fiil seçimini sıfata göre yapma.

Son adım önemlidir. small gibi bir sıfat mekânı niteler; mekân sayısını değiştirmez. Bu yüzden There are two small cafés. cümlesinde fiili seçtiren unsur small değil, çoğul mekân adı cafés olur. Sıfatın biçimi aynı kalırken tekil-çoğul uyumunu fiil ve isim birlikte gösterir. Sıfatların şehir tanıtımına kattığı anlamı ayrıca inceleyeceğiz; burada yalnızca fiil seçimine etkisini ayırt et.

Yapıyı adım adım karşılaştırma

Bu karşılaştırmada iki şeyi ayrı ayrı izle. small ve clean, mekânın nasıl olduğunu söyler. park, parks ve cafés ise tanıtılan yerlerin sayısıyla ilgili bilgi taşır. Fiil, mekân adının sayısına uyduğu için çoğul isim içeren iki cümlede de There are kullanılır.

İşlenmiş örnek

Örnek cümle: There are three small cafés near the library.

Önce tanıtılan mekânı belirle: cafés. Ardından miktar bildiren three sözcüğünü fark et. İkisi de birden fazla kafeye işaret ettiği için başlangıçtaki yapı There are olur. small kafeleri niteler, fakat sayıyı belirlemez. near the library ise konum bilgisidir; fiilin tekil ya da çoğul olmasını değiştirmez.

Hemen ardından benzer bir cümleyi aynı mantıkla incele: There are two small parks near the library. Bu cümlede mekân adı parks ve miktar sözcüğü two olduğundan fiil yine are biçimindedir. İlk cümleden farklı olarak mekân türü ve sayı değişmiştir; çoğul uyum kararı değişmemiştir. Böylece iki şehir tanıtımını karşılaştırırken biçim benzerliğini değil, isim grubundaki sayı bilgisini kanıt olarak kullanırsın.

Şehir turundan kısa bir konuşma…

Mina’nın haritasında kütüphanenin ve kafenin yerini biliyorsun; şimdi bu mekânları tanıtan cümlelerde sıfatların ve tekil-çoğul biçimlerin nasıl birlikte çalıştığını incele.

Sıfatın görevi ve yeri

Şehir tanıtımında sıfat, bir mekânın nasıl bir yer olduğunu söyler. Örneğin quiet sakinliği, busy hareketliliği anlatır. Sıfat, mekânı bildiren ismin önünde durur. Böylece okur önce yerin ne olduğunu, ardından nasıl olduğunu tek bir isim grubunda görür.

There is a quiet park. cümlesinde park tek bir yeri, quiet ise parkın niteliğini belirtir. There are quiet streets. cümlesinde birden fazla sokak anlatılır; sıfat yine ismin önündedir. Çoğul yapmak sıfatın biçimini değiştirmez. Bu nedenle quiets streets doğru değildir. Çoğulluk isme yansır, sıfata değil.

Bir şehir tanıtımını adım adım inceleme

Mina’nın şehir tanıtımındaki örneği şu cümlelerle düşün: There is a small café near the station. There are clean streets around it. Önce her cümlede anlatılan mekânı bul. İlkinde café, ikincisinde streets mekân adıdır. Bu adım önemlidir; çünkü tekil ya da çoğul uyumunu sıfat değil, mekânın sayısı belirler.

Sonra mekân adının önündeki belirteçlere bak. A small café tek bir kafeyi anlatır. Clean streets ise birden fazla sokağı anlatır. Small ve clean sözcükleri sıfat oldukları için tekil ve çoğul isimlerde aynı kalır. Cümle başındaki yapı bu sayıya uyum sağlar: tekil mekânla there is, çoğul mekânla there are kullanılır.

Şimdi her cümlenin parçalarını birleştir. İlk cümlede tek bir café vardır, bu yüzden There is a small café biçimi uyumludur. İkinci cümlede birden fazla street vardır, bu yüzden There are clean streets biçimi uyumludur. Her iki cümlede de sıfat, isimden önce yer alır ve sayıya göre değişmez.

Görünüşte doğru, yapıda yanlış

Bir cümlede şehir özelliği anlam bakımından uygun olabilir ama biçim bakımından yanlış kurulabilir. Örneğin There is clean streets. cümlesi sokakların temiz olduğunu anlatmaya çalışır. Ancak streets çoğul olduğu hâlde there is kullanıldığı için cümlede uyumsuzluk vardır. Doğru biçim There are clean streets. olur.

Ters yöndeki hata da mümkündür: There are a quiet square. ifadesinde square tekildir ve önündeki a da tek bir meydanı gösterir. Bu ipuçları there is biçimini gerektirir. Sadece sıfata bakıp karar vermek yanıltır; quiet sözcüğü her iki sayıda da aynı kaldığı için sayı bilgisini tek başına vermez.

Niteliği ve uyumu birlikte denetleme

Bir şehir tanıtımını incelerken iki ayrı soru sor. İlk soru, sıfatın hangi özelliği anlattığıdır: quiet sakin, busy hareketli, clean temiz demektir. İkinci soru, mekân adının tekil mi çoğul mu olduğudur. Bu iki incelemeyi ayırmak, sıfatın anlamını sayı uyumuyla karıştırmanı önler.

Örneğin There are small parks. cümlesinde small parkların niteliğini, parks ise birden fazla park bulunduğunu bildirir. There is a small park. cümlesinde nitelik aynıdır, fakat tek bir park anlatılır. Cümleleri karşılaştırırken hangi bilginin değiştiğini belirle: sıfat aynı kalırken isim ve cümle başındaki yapı sayı bakımından değişmiştir.

Şimdi yeni bir tanıtım cümlesini aynı sırayla çözümle: There are beautiful bridges in the city. Mekân adı bridges ve çoğuldur. Niteleme sıfatı beautiful ismin önündedir ve çoğul eki almaz. Bu nedenle there are ile kurulan cümle, hem mekân sayısı hem de sıfatın yeri bakımından tutarlıdır. Şehir tanıtımlarında doğru çözümleme, bu iki özelliği ayrı ayrı görüp sonra aynı cümlede doğrulamaktır.…

Kütüphane ve kafenin adlarını, ayrıca aralarındaki konum ilişkisini biliyorsun; bu bilgiyi şehir tanıtımındaki tekil-çoğul uyumunu incelemek için kullan.

Şehir rehberindeki uyumu inceleme

Bir şehir tanıtımını kontrol ederken önce niteleme sıfatına değil, mekânı bildiren isim grubuna bak. Sıfat yeri tarif eder veya niteler; tekil-çoğul uyumunu belirleyen ise isim grubunun sayısıdır. Bu ayrımı yapmak, güzel görünen ama dilbilgisi bakımından uyuşmayan cümleleri yakalamayı sağlar.

Mina’nın rehberindeki örnekleri üç adımda incele:

1. Mekân adını bul.
2. Mekânın bir tane mi, birden fazla mı olduğunu belirle.
3. Fiilin bu sayı bilgisiyle eşleşip eşleşmediğini kontrol et.

Burada sıfatların biçimi sayıyı tek başına göstermez. quiet, small ve modern mekân hakkında bilgi verir; hangi fiilin kullanılacağını söylemez. Bu yüzden yalnızca sıfatı görüp karar vermek yerine, sıfattan sonra gelen mekân adına bak. Örneğin, small hem tek bir kafe hem de birkaç kafe için kullanılabilir.

Hatalı uyumu kanıtla bulma

Bir şehir rehberinde şöyle bir cümle görürsen, There is two small cafés on King Street., cümleyi yalnızca “kulağa yanlış geliyor” diye reddetme. Önce kanıtı belirle: two ve çoğul cafés iki mekân bildiriyor. Bu nedenle cümlenin fiil biçimi, çoğul bilgiyle uyuşmuyor. Aynı yer ve sıfat korunurken doğru biçim There are two small cafés on King Street. olur.

Ters yöndeki uyumsuzluğu da ara. There are a quiet park near the campus. cümlesinde a quiet park tek bir parkı gösterir. Fiil çoğulu çağrıştırsa da isim grubu tekildir. Şehir tanıtımında doğru eşleşme There is a quiet park near the campus. biçimidir. Demek ki fiili seçerken bütün cümledeki yer sayısını tahmin etmek yetmez; ilgili isim grubunu doğrudan incelemek gerekir.

Birden fazla yeri tek cümlede sayan örneklerde de hangi ismin veya isim grubunun tanıtıldığına dikkat et. There are a library and two cafés near the station. ifadesinde a library and two cafés birlikte birden fazla yeri anlatır. Buradaki karar, tek bir sıfata veya ilk görülen isme göre verilmez; cümlenin tanıttığı yer grubunun tamamı okunur. Buna karşılık There is a library near the station and two cafés on King Street. ifadesinde her bölüm kendi mekân bilgisini verir. Cümleyi bölümlere ayırıp her mekânı ayrı incelemek, anlamı da dilsel uyumu da netleştirir.

Şehir rehberi konuşması

Yeni bir rehberde inceleme

Şimdi bir kampüs ziyaretçisinin notlarını kontrol et. Her örnekte mekân sayısını ve niteleme sıfatının görevini birbirinden ayır. Aşağıdaki cümleleri doğru ya da hatalı diye işaretlemekle yetinme. Kararını, tekil veya çoğul isim grubuna ve onunla eşleşen fiile dayandır.

• There is a clean bus stop near the museum.
• There are two busy streets behind the station.
• There are a beautiful square in the old town.

Son cümledeki hata, beautiful sözcüğünün anlamıyla ilgili değildir. Sıfat meydanı niteler; sorun, tekil a beautiful square ile çoğul yapının eşleşmemesidir. İlk iki cümlede ise mekân sayısı ile fiil uyumludur: biri tek bir durağı, diğeri iki caddeyi tanıtır.

• There is two big shops cümlesi neden hatalıdır? Two big shops çoğul bir ifade olduğu için are fiili kullanılmalıdır.
• Aşağıdaki cümlelerden hangisi sıfat ve sayı uyumu açısından doğrudur? Many large parks çoğul olduğundan are fiili ile doğru eşleşir.
• There ___ a quiet library. cümlesini tamamla. A quiet library tek bir mekânı belirttiği için is gereklidir.

Şehir tanıtımında biçim, kaç yerden söz edildiğini; sıfat ise bu yerlerin nasıl bir izlenim verdiğini gösterir. Anlamı çıkarırken yalnızca sıfatı çevirmek yetmez. Mekânın türünü ve çevresindeki ipuçlarını da incele. Önceki harita bilgisini hatırlamak, aynı yeri tanıyıp yeni niteliğe odaklanmanı sağlar.

Biçim, sayı ve anlam

There is ile başlayan bölümde tek bir mekân, There are ile başlayan bölümde birden fazla mekân bildirilir. Ardından gelen sıfat, tanıtımın hangi özelliği vurguladığını açıklar. Bu üç parçayı ayrı ayrı incele: başlangıç kalıbı, mekânın tekil ya da çoğul oluşu ve sıfatın bağlamdaki anlamı.

Örneğin There is a quiet park near the library. cümlesinde tek bir park vardır. Quiet burada kalabalık olmayan, sakin bir ortamı anlatır. Buna karşılık There are two quiet parks near the library. cümlesinde park sayısı ikidir; sıfat yine parkların niteliğini belirtir. Sayı değişince sıfatın anlamı değişmez, ancak başlangıç kalıbı çoğul bilgiye uyum sağlar.

Mina’nın şehir notları

Mina Reads the City

Mina walks past the library again. There is a small café next to it. The café is clean and bright.

There are two quiet parks near her flat. The parks are green and calm.

The main street is busy every morning. There are many shops and buses there.

Mina writes in her notebook: the city is not only big. It is also green and quiet in some parts.

Bağlamdan sıfat anlamı çıkarma

Aşağıdaki bağlantı, her cümlede inceleyeceğin üç parçayı gösterir. Oklar, bir parçanın diğerinin yerine geçmediğini hatırlatır.

There is / There are → mekân sayısı → mekân adı → sıfat → şehir izlenimi Tekil örnek: There is a clean café beside the station. → bir kafe → temiz Çoğul örnek: There are busy cafés beside the station. → birkaç kafe → hareketli Karşıt örnek: There is busy cafés beside the station. → çoğul ad, tekil kalıp

İlk örnekte clean, kafenin düzenli ya da kirden arınmış olduğunu düşündürür. İkinci örnekte busy, kafelerin yoğun kullanıldığını anlatır; tek başına “iyi” ya da “kötü” demek değildir. Yorumunu desteklemek için cümledeki mekânı ve çevre bilgisini birlikte kullan.

YANLIŞ: Her sıfatı olumlu ya da olumsuz bir değerlendirme gibi okumak. Busy yalnızca hareketlilik bildirir; bağlam olmadan şehrin iyi veya kötü olduğunu kanıtlamaz.

DOĞRU: Önce mekânın tekil mi çoğul mu olduğunu belirle, sonra kalıbın uyumunu denetle. En son sıfatın o mekân hakkında hangi gözlemlenebilir özelliği verdiğini çıkar.

Bir sonraki şehir konusundaki yön tariflerine geçmeden önce, önceki konum bilgisini kullanarak quiet ve busy sıfatlarını bir şehir haritasındaki hangi ipuçlarıyla ayırt edebileceğini ve hangi noktanın hâlâ belirsiz kaldığını kendine sor.

• Yeni cümleyi incele: There are a quiet square near campus. Uyum doğru mu? Square tekil olduğundan başlangıç kalıbı There is olmalıdır. Sayı ve kalıp birbiriyle uyuşmaz.
• Hangi cümle hem sayıyı hem sıfatın bağlamdaki anlamını doğru verir? Two streets çoğuldur, bu nedenle There are gerekir. calm sokakların sakin olduğunu niteler.
• Üç kütüphane ve sakin bir ortam için başlangıç kalıbını seç: ___ three quiet libraries. Three libraries çoğul bir gruptur, bu yüzden çoğul kalıp gerekir. quiet ortamın sakinliğini belirtir.
• There are kalıbı tek bir mekânı bildirir. There are birden fazla mekânı bildirir. Tek mekân için There is kullanılır.
• The street is busy. cümlesindeki busy neyi anlatır? Busy sıfatı yoğunluk ve hareketlilik bildirir. Olumlu ya da olumsuz bir değer yargısı taşımaz.