Karma Koşullar

The Missed Opportunity

Maya received an offer to study in London last spring, but she turned it down because she was afraid to travel alone. Now, her classmates are discussing their projects in a busy university café. Maya understands their ideas, but she cannot join the conversation because she has never studied abroad. She looks at an old photograph of the London campus and says, “If I had accepted the offer, I would be speaking English with my classmates there now.” Her friend Leo replies, “Perhaps, but you could still apply for another exchange programme.” Maya smiles and opens her university website.

Geçmişteki eylemin şimdiki zamana yansıyan sonucu (Past Unreal -> Present Result)

Daha önce öğrendiğin temel koşul yapısında, koşul ile sonucu aynı varsayımsal senaryoda ilişkilendiriyordun.

Maya’nın cümlesindeki karar geçmişte verildi, konuşma becerisinin sonucu ise bugün görülüyor. Geçmişteki bir seçimi değiştiremiyorsak, neden sonucu şimdiki zamanda anlatıyoruz?

Bu kartın sonunda, karma koşullarda koşul ve sonuç bölümlerinin zaman çerçevelerini belirleyip uygun zaman birleşimini kurabileceksin.

Geçmiş karar, şimdiki sonuç

Maya’nın Londra teklifini reddetmesi geçmişte tamamlandı. Bugün Londra’da bulunmaması ve oradaki sınıf arkadaşlarıyla konuşmaması bu kararın şimdiki etkileri. Bu nedenle koşul bölümü geçmişte gerçekleşmemiş bir durumu, sonuç bölümü ise bugün için gerçekleşmemiş bir sonucu anlatıyor.

Örnekte koşul, If I had accepted the offer biçiminde kurulur. Geçmişteki varsayımı kuran bölümde had ile fiilin üçüncü biçimi kullanılır. Şimdiki hayali sonuç için would be speaking gelir. Sonuç şu anda sürmekte olan varsayımsal bir eylem olduğu için fiil -ing biçimindedir.

Zaman çizgisini ayır

• Geçmiş koşul: Maya teklifi kabul etmedi.
• Şimdiki sonuç: Londra’da eğitim görmüyor ve sınıf arkadaşlarıyla konuşmuyor.
• Cümledeki birleşim: geçmiş varsayım + şimdiki varsayımsal sonuç.

Bu iki bölüm aynı zamanı göstermek zorunda değildir. Her bölüm, anlattığı olayın zamanına göre biçimlenir. Cümleyi kurarken önce “Koşul ne zaman gerçekleşebilirdi?” diye sor. Sonra “Sonuç hangi zamanı etkiliyor?” sorusunu cevapla. Maya örneğinde ilk yanıt geçmiş, ikincisi şimdiki zamandır.

Anlamı zamanla eşleştir

Benzer bir üniversite senaryosunda If I had chosen the research project, I would be working in the lab now. denebilir. Proje seçimi geçmişte yapılmadı. Laboratuvarda çalışma ise bugün sürecek varsayımsal sonuçtur. Sonuç şu an devam eden bir eylem değil de mevcut bir durum olsaydı, would be gibi bir yapı uygun olabilirdi: If I had applied earlier, I would be a member of the research team now.

Karşılaştırma için, koşul kişinin bugün geçerli bir özelliğiyle ilgili, sonuç ise geçmişteki bir olayla ilgili olabilir: If I were more confident, I would have joined the debate yesterday. Burada zaman yönü tersine döner. Bu cümlenin zaman eşleşmesini şimdilik yalnızca fark et. Ayrıntılı biçimde sonraki incelemede ele alacağız.

• Geçmişte reddedilen başvurunun bugünkü sonucu için hangisi uygundur? Başvuru geçmişte gerçekleşmemiştir, bu yüzden koşul geçmiş varsayım biçimindedir. Sonuç ise bugünkü devam eden durumu anlatır.
• Geçmişteki bir kararın bugünkü sonucunda iki bölüm aynı zamanı göstermek zorunda mıdır? Hayır. Koşul geçmişteki varsayımı, sonuç ise bugünkü etkisini anlatabilir. Zaman biçimleri anlamın zaman çerçevesine göre seçilir.
• Geçmiş başvuru bugün sürseydi: If I had joined, I ___ working here now. Bugün devam eden varsayımsal sonuç, would be ve fiilin -ing biçimiyle kurulur.

Temel koşul yapısında, varsayımsal koşul ile sonucu birlikte değerlendiriyordun. Burada belirleyici olan, bu iki bölümün aynı zamana ait olmak zorunda olmamasıdır.

Genel/şimdiki durumun geçmişteki eylemi etkilemesi (If I were braver, I would have taken the offer)

Koşul şimdiye, sonuç geçmişe ait olduğunda

Bir kişinin bugünkü özelliği, geçmişte gerçekleşmiş bir kararı açıklayabilir. Böyle bir cümlede koşul şimdiki zamana, sonuç ise geçmişe bakar. Bu nedenle iki bölüm farklı dilbilgisel biçimler alır.

Maya’nın geçen bahar Londra’daki eğitim teklifini reddettiğini düşün. Şimdi kendine güveninin düşük olduğunu varsayıyoruz ve bunun geçmişteki kararını etkilediğini söylüyoruz:

If Maya were more confident, she would have accepted the offer last spring.

Burada were more confident Maya’nın şu anki, gerçek dışı durumunu anlatır. would have accepted ise geçmişte gerçekleşmeyen sonucu gösterir. Yani Maya teklifi kabul etmedi. Cümle, bugünkü özelliği farklı olsaydı geçmişte ne yapmış olacağını kurar.

Zamanları ayırmak için önce koşulun hangi zamana ait olduğunu, sonra sonucun hangi zamana ait olduğunu belirle:

1. Koşul sorusu: Maya’nın hangi durumu varsayımsal? Şimdiki özgüven düzeyi.
2. Sonuç sorusu: Hangi olay gerçekleşmedi? Teklifi geçen bahar kabul etmesi.
3. Biçim seçimi: Şimdiki gerçek dışı koşul için if + past simple, geçmişte gerçekleşmemiş sonuç için would have + past participle kullanılır.

Bu iki bölüm aynı zaman biçimini paylaşsaydı, cümle farklı bir ilişki anlatırdı. Örneğin If Maya had accepted the offer, she would be in London now. cümlesinde koşul geçmiştedir, sonuç ise şimdiki durumu anlatır. İlk cümlede şimdiki özellik geçmişteki davranışı etkiler. Ikinci cümlede geçmişteki seçim bugünkü sonucu açıklar. Zaman çizgisinde önce koşulun ait olduğu zamanı işaretle, ardından sonuç bölümünün zamanını ayrı belirle.

Aynı yapıyı yeni bir duruma uygulama

Bir üniversite öğrencisinin geçmişte bir başvuru metnini zamanında göndermediğini varsay. Bugün daha düzenli biri olsaydı, o metni son tarihten önce göndermiş olabilirdi:

If Deniz were more organised, he would have submitted the abstract before the deadline.

• were more organised Deniz’in bugün sahip olmadığı varsayılan özelliği belirtir.
• would have submitted geçmişte gerçekleşmeyen gönderme eylemini kurar.
• before the deadline olayın geçmişteki zamanını netleştirir.

Bu örnek, Maya’nın cümlesiyle aynı zaman düzenini kullanır. Yalnızca kişi ve geçmiş sonuç değişmiştir. Cümleyi kurarken önce Türkçe anlamı çöz: “Deniz daha düzenli biri olsaydı, özeti son tarihten önce göndermiş olurdu.” Ardından bugünkü durum için koşul biçimini, geçmişte tamamlanmamış sonuç için sonuç biçimini seç.

Yakın bir örnekte, bir öğrenci şu anda İngilizce konuşurken daha az kaygılı olsaydı, geçmişteki sunumunda daha fazla soru yanıtlayabilirdi:

If Lina were less anxious when speaking English, she would have answered more questions during her presentation.

Koşul, Lina’nın şimdiki kaygı düzeyini. Sonuç, sunum sırasında kaçırdığı geçmiş fırsatı anlatır. during her presentation geçmişteki olayı gösterse de koşul bölümünün zamanı değişmez. Her bölüm kendi anlamına göre biçimlenir.

Yardımcı fiilin görevi

Would have geçmişte gerçekleşmeyen sonucu kurar. Ardından fiilin üçüncü biçimi gelir. Örneğin accept, accepted, accepted fiilinde üçüncü biçim accepted olur. Koşul bölümünde were kullanımı, özellikle If I were gibi örneklerde varsayımsal anlamı açıkça gösterir. If I was gündelik konuşmada duyulabilir, ancak burada öğretilen varsayımsal kalıpta were güvenilir tercihtir.

Temel koşul cümlesinde koşul ile sonuç arasında bir ilişki kurulur. Şimdi bu iki bölümün zamanını ayrı ayrı belirle. Cümledeki iki olayın aynı zaman çerçevesinde bulunduğunu varsayma.

İki zaman çizgisini ayırmak

Karma koşulda geçmişte gerçekleşmemiş bir durum, bugünkü bir sonucu açıklayabilir. Bunun tersi de mümkündür: bugün geçerli olan varsayımsal bir durum, geçmişte yaşanmamış bir eylemi açıklayabilir. Yönü belirleyen şey cümlenin konusu değil, koşulun ve sonucun ait olduğu zamandır.

Bir cümleyi incelerken iki ayrı soru sor:

• Koşul gerçek dünyada hangi zamana ait? Geçmişte mi kaldı, yoksa bugünkü bir özelliği mi anlatıyor?
• Sonuç hangi zamana ait? Şimdi gözlenebilir bir sonuç mu, yoksa geçmişte gerçekleşmemiş bir olay mı?

Bu sorulara ayrı yanıt vermeden fiil biçimlerini seçmek, iki bölümü aynı zamana çekme hatasına yol açar. Oysa geçmiş koşul ve şimdiki sonuç birlikte bulunabilir. Şimdiki koşul da geçmişteki bir sonucu açıklayabilir.

Tablo, ilk iki örneğin karma zaman ilişkisi kurduğunu, son örneğin ise iki olayı da geçmişte tuttuğunu gösterir. Son örnek kendi içinde varsayımsaldır, ancak koşul ile sonuç farklı zamanlara dağılmadığı için karma değildir. Birleşik zamanı yalnızca fiillerin biçimine bakarak değil, olayların ne zaman gerçekleşeceğine bakarak adlandır.

Bir senaryoyu adım adım çözmek

Nina’nın geçen dönem laboratuvar yerleştirmesine başvurmadığını, bugün ise laboratuvar deneyimi olmadığı için araştırma ekibinde çalışmadığını varsay. Bu bilgi bir geçmiş karar ile şimdiki sonucu birbirine bağlar. Cümleyi kurarken önce yaşananları değil, gerçekleşmeyen koşulu belirle.

1. Koşulu zaman çizgisine yerleştir. Başvuru fırsatı geçen dönemdeydi ve Nina başvurmadı. Bu nedenle koşul, geçmişte gerçekleşmemiş bir durumu anlatır. Geçmişteki bu gerçekleşmemiş koşul için if bölümünde had + past participle biçimini kullan: If Nina had applied for the placement.

2. Sonucun zamanını belirle. Laboratuvarda çalışmama durumu bugün geçerlidir. Sonuç geçmişteki bir olay değil, bugünkü varsayımsal durumdur. Bu yüzden sonuç bölümünde would + base verb biçimini kullan: she would work with the research team now.

3. İki bölümü birleştir ve anlamı denetle. Tam cümle şöyledir: If Nina had applied for the placement, she would work with the research team now. İlk bölüm geçmişte gerçekleşmeyen başvuruyu, ikinci bölüm bugünkü varsayımsal sonucu anlatır. now sözcüğü sonucun zamanını açıkça gösterir. last term gibi bir geçmiş belirteci ise koşulun geçmişte kaldığını destekler.

En yaygın tuzak, ilk bölüm geçmiş biçimde olduğu için sonuç bölümünü de geçmiş biçime çevirmektir. Böyle bir seçim, sonucun da geçmişte yaşanmadığını söyler ve senaryonun bugünkü etkisini siler. Sonuç için geçmiş zaman biçimi seçmeden önce şu kontrolü yap: kişi bugün ne durumda, yoksa geçmişte neyi yapmadı?

Ters yöndeki ilişki

Şimdi Nina’nın bugünkü kişilik özelliğini düşün: kendine güveni düşük. Bu kalıcı sayılabilecek şimdiki durum, geçen ay başvuru yapmamasını açıklamak için kullanılabilir. Örnek şöyledir: If Nina were more confident, she would have applied last month. Koşul şimdiki varsayımsal özelliği, sonuç ise geçmişte gerçekleşmemiş başvuruyu anlatır.

Burada geçmişteki başvurunun gerçekleşmemesini doğrudan şimdiki zamana taşımak doğru olmaz. Aynı şekilde, bugünkü özelliği geçmiş koşul gibi göstermek de zaman ilişkisini değiştirir. Karar verirken önce cümlenin gerçek dünyadaki karşılığını kur: Nina’nın özgüveni şimdi düşük mü, yoksa yalnızca geçmişte mi düşüktü? Bu ayrım koşul bölümünün zamanını belirler.

Zamanı konuşmada izlemek

Konuşmadaki ilk bölüm, geçen yıl gerçekleşmeyen bir olayı işaret eder. Son bölüm, bugün ölçülebilecek deneyim düzeyini anlatır. Bu ayrımı yapabilmek, yalnızca doğru kalıbı seçmek için değil, cümlenin neden-sonuç anlamını korumak için de gereklidir. Cümlede açık bir zaman belirteci yoksa bağlamı kullan: yerleştirme geçmişte mi kaçırılmış, yoksa kişinin özelliği bugün mü geçerli? Yanıt, iki bölümün doğru zaman birleşimini seçtirir.

• If Leo had trained regularly, he would be fitter now. cümlesinde sonuç şimdiki zamana mı ait? Now bugünkü sonucu gösterir. Koşul ise geçmişte gerçekleşmemiş antrenman düzenidir.
• Bugünkü çekingenlik geçmişteki başvurmamayı açıklıyor. Hangisi uygun? Şimdiki varsayımsal özellik were ile, geçmişte gerçekleşmeyen sonuç ise would have applied ile kurulur.
• If Ava ___ the offer, she would live abroad now. Geçmiş koşul biçimini tamamla. Teklif geçmişte kabul edilmediği için koşul bölümünde had + past participle gerekir. Sonuç bugüne aittir.

Temel koşul yapısında gerçeklik ve sonuç ilişkisini hatırla. Şimdi her parçanın zamanını ayrıca belirleyerek yeni bir üniversite senaryosuna uygula.

Zaman çizgisini kurma

Bir karma koşulu doğru kurmak için önce cümlenin dilbilgisi biçimine değil, anlattığı olayların zamanına bak. Koşul geçmişte kalmış bir seçimi anlatabilirken sonuç bugün görülen bir durumu anlatabilir. Tersine, şimdiki zamana ait kalıcı bir özellik geçmişteki bir sonucu açıklayabilir.

Her iki türü de daha önce tanıdın. Buradaki uygulama adımı, zaman ilişkisini gerçek bir senaryodan çıkarmak ve her bölüme uygun biçimi vermektir. Önce iki soruyu sırayla yanıtla:

1. Koşul hangi zamana ait?
2. Sonuç hangi zamana ait?

Ardından iki cevabı tek cümlede birleştir. Zamanı belirlemek, yalnızca fiilin biçimine bakmaktan daha güvenilirdir. Örneğin, geçmişte yapılmamış bir başvuru bugün hâlâ bir fırsatın bulunmamasını açıklayabilir. Bu ilişkide geçmiş karar ile şimdiki sonuç aynı ana ait değildir.

Zaman ipuçlarından cümleye

Maya, üniversitedeki araştırma bursuna geçen yıl başvurmadı. Bugün bursu olmadığı için saha çalışmasını finanse edemiyor. Önce koşulu geçmişe, sonucu bugüne yerleştir. Bu zaman çizgisi şu cümleyi destekler: If Maya had applied for the grant, she would have funding for her fieldwork now.

İlk bölümde had applied geçmişte tamamlanmamış bir olasılığı kurar. Sonuç bölümündeki would have funding bugünkü varsayımsal durumu anlatır. now sözcüğü sonuç zamanını görünür kılar. Cümlede iki farklı zaman biçimi bulunması hata değildir. Her biçim kendi bölümünün zamanını taşır.

Şimdi aynı bilgiyi farklı yönde kur. Maya’nın şu an araştırma yöntemleri konusunda güçlü bir altyapısı yok. Bu eksiklik, geçen dönem veri analizini neden yanlış planladığını açıklıyor. Koşul şimdiyle, sonuç geçmişle ilgilidir: If Maya were more confident with research methods, she would have planned the analysis differently last term.

Burada were şimdiki varsayımsal özelliği, would have planned ise geçmişteki sonucu gösterir. last term geçmiş zaman çerçevesine işaret eder. Cümle, Maya’nın geçmişte başka bir plan yaptığını ileri sürmez. Şimdiki bir özelliğin geçmişteki etkisini varsayar.

İki yönü karşılaştırma

İlk satırda burs başvurusu geçmişte yapılmadı. Finansman bugün mevcut değil. İkinci satırda yöntem bilgisi bugün yeterli değil. Bunun geçmişteki planlama üzerindeki varsayımsal etkisi anlatılıyor. Bu karşılaştırma, iki zaman bölümünü aynı tense ile yazma eğilimini önler. Önce olayların takvimini kur, sonra her bölümün biçimini seç.

Kampüs görüşmesinde uygulama

Maya ile danışmanı, konferans sunumu için gereken hazırlığı ve önceki kararları değerlendiriyor. Diyalogda her cümlenin hangi zamana baktığını izle. Özellikle geçmişe ait bir nedenin bugünkü duruma mı, yoksa bugünkü bir özelliğin geçmiş sonuca mı bağlandığını belirle.…

Temel koşul yapısında önce bağlamdan koşulun gerçek mi varsayımsal mı olduğunu çıkarırsın.

Zamanı değil, anlamı eşleştir

Bir cümlede iki olay farklı zamanlarda gerçekleşebilir. Bu yüzden bir karma koşulu değerlendirirken her bölümün tense biçimini aynılaştırmaya çalışma. Önce koşulun hangi zamana, sonucun hangi zamana ait olduğunu belirle.

Geçmişteki bir karar bugünkü durumu açıklıyorsa koşul geçmişe, sonuç bugüne bakar. Örneğin If Lina had joined the debate team last year, she would feel more confident now. cümlesinde takıma katılmama geçmişte kaldı. Özgüven ise şu anki sonuçtur.

Bunun tersi de mümkündür. Kişinin bugünkü veya genel bir özelliği geçmişteki bir sonucu açıklayabilir. If Omar were more organised, he would have submitted the form on time. cümlesinde düzenli olma bugünkü/genel koşuldur. Formu zamanında teslim etme fırsatı ise geçmişteydi.

Aynı tense hatasını anlamdan yakala

İki bölümde aynı tense'i görmek tek başına hata kanıtı değildir. Aynı zaman çerçevesini anlatan varsayımsal cümlelerde bu seçim uygun olabilir. Hata, iki olay farklı zamanlara ait olduğu hâlde aynı tense'in seçilmesi ve böylece amaçlanan zaman ilişkisinin kaybolmasıdır.

Cümleyi düzeltirken önce sonucu oku. Sonuçtaki now veya yesterday gibi zaman ipuçları, koşul bölümünü hangi yönde yorumlayacağını netleştirir. Ardından koşulun olayını zaman çizgisine yerleştir. Son olarak iki bölümün biçimlerinin bu ilişkiyi gerçekten gösterip göstermediğini denetle.

Zaman ilişkisi haritası

Geçmiş koşul → şimdiki sonuç: geçmiş karar → mevcut durum Şimdiki/genel koşul → geçmiş sonuç: mevcut özellik → geçmiş olay Denetim: Her iki zaman çerçevesini belirle → tense birleşimini anlamla karşılaştır

Kendi kendine yanıtla: Temel koşul cümlesinde koşulun gerçek mi varsayımsal mı olduğunu nasıl belirlersin ve bu ipucunu yeni bir karma koşula nasıl uygularsın? Sıradaki konuda aynı anlam ilişkilerinin vurgulu ve devrik biçimlerde nasıl kurulduğuna dikkat et.

• If I had known the answer, I would tell you now. is grammatically correct. Had known represents a past condition, and would tell now represents a present result.
• Which sentence shows a present condition with a past result? If I were rich is a present state, and would have bought is a past consequence.
• If she ___ (study) harder yesterday, she would be relaxed now. The condition happened in the past, so we use the past perfect had studied.
• Farklı zaman çerçevelerinde iki bölüm aynı tense'i taşımalıdır. Aynı tense zorunlu değildir. Her bölümün tense'i koşulun ve sonucun zamanına göre seçilir.
• Geçmişteki koşulun bugünkü sonucunu hangi cümle doğru verir? Geçmişte tamamlanmamış koşul, bugünkü sonuçla eşleşir. now şimdiki zaman çerçevesini belirtir.