Bağlı Konuşma

Dinlerken ana fikri yakalamak, tek tek her sesi çözmekten farklıdır. Bir sınıf arkadaşın We need an answer dediğinde, bunu kaç kelime olarak duyarsın? Ses akışı, yazıdaki boşlukları her zaman göstermez.

Ses kaynaşması (Linking), benzeşme (Assimilation), ses düşmesi (Elision) ve zayıf sesler (Schwa)

Doğal hızdaki kısa ifadelerde ses bağlantısı, zayıflama ve sözcük sınırı ipuçlarını kullanarak duyduğun sözcükleri çözümleyebileceksin.

Ses akışını izlemek

Sözcükleri yazıda boşluklar ayırır. Konuşmada ise sesler yan yana gelir. Aralarında mutlaka duraklama olmaz. Bu nedenle dinleyici, akışı sözcüklere bölerken yalnızca sessizliğe güvenemez.

Ses bağlantısı, bir sözcüğün sonundaki sesin sonraki sözcüğün başlangıcına kesintisiz geçmesidir. Örneğin read it ifadesini yavaşça iki parçaya ayırmak mümkündür. Doğal akışta son ses ve sonraki ses birbirine yakın duyulur. Bu, sözcüklerin değiştiği ya da bir sesin mutlaka kaybolduğu anlamına gelmez.

Zayıflama ve sınır ipuçları

Bazı sesler, hızlı ve doğal konuşmada daha kısa ya da daha az belirgin duyulur. Örneğin tea and coffee derken and sözcüğü çoğu söyleyişte güçlü ve tam biçimiyle öne çıkmaz. Zayıflama, sözcüğün her zaman silindiği anlamına gelmez. Sesin düşük belirginliği yüzünden onu kaçırmak, sözcüğün hiç söylenmediğini varsaymakla aynı şey değildir.

Sınırları bulmak için üç ipucunu birlikte değerlendir:

• Seslerin birbirine geçip geçmediğini dinle.
• Bir sesin zayıf duyulmasının, sözcüğün yok olduğu anlamına gelmediğini hatırla.
• Duyduğun dizinin cümlede anlamlı bir sözcük grubu oluşturup oluşturmadığını kontrol et.

Örneğin an aim ve a name kulağa yakın gelebilir. Aradaki sınırı çözmek için yalnızca duraklama arama. Duyulan sesleri ve cümlenin anlamını birlikte kullan. Böylece tahminini, akıştan gelen ipuçlarına dayandırırsın.

• read it akıcı duyuluyorsa, bu iki sözcüğün birleştiği anlamına mı gelir? Seslerin kesintisiz bağlanması sözcük sınırını belirsizleştirebilir. Sözcüklerin kendilerinin birleştiğini göstermez.
• We saw an eagle ifadesinde sınırı bulmak için neye bakmalısın? Duraklama olmayabilir. Seslerin akışını ve anlamlı sözcük dizilişini birlikte değerlendirmek sınırı çözmeye yardım eder.
• milk and bread ifadesinde daha az belirgin duyulabilen sözcük: ___ Doğal akışta and daha kısa veya zayıf duyulabilir. Bu, sözcüğün kesinlikle silindiği anlamına gelmez.

Bir konuşmanın ana fikri, hangi sözcüklerin cümlede önemli olduğunu tahmin etmeye yardım eder. Şimdi bu ipucunu kısa yardımcı sözcükleri çözerken kullan.

Vurgusuz yardımcı sözcüklerde Schwa [ə] sesi ve zayıf telaffuz biçimleri tablosu

Yardımcı sözcükler neden daha az belirgin duyulur?

Doğal konuşmada bazı yardımcı sözcükler, cümledeki anlam yükü güçlü sözcüklerden daha kısa ve daha hafif duyulabilir. Bu, sözcüğün ortadan kalktığı anlamına gelmez. Dinleyici, duyduğu sesleri olası sözcüklerle ve cümlenin yapısıyla eşleştirir.

Şu soruyu düşün: Can you send me the file? Cümlede konuşmanın asıl konusu dosyanın gönderilmesidir. Can ve you ise rica biçimini kurar. Hızlı konuşmada bu iki sözcüğün her biri dikkat çekici, ayrı bir vurguyla söylenmeyebilir.

1. Önce cümlede anlamı taşıyan belirgin sözcükleri fark et: send ve file.
2. Sonra aradaki kısa ses dizisini dinle. Burada başlangıçtaki Can you bölümü yaklaşık /kən jə/ gibi duyulabilir.
3. Bu sesleri cümleye geri yerleştir. Bir rica içinde /kən jə/ dizisi, Can you ile uyumludur.

Bu telaffuz her konuşmacıda ve her durumda aynı olmak zorunda değildir. Önemli olan, belirli bir yazılı biçimi tek doğru ses gibi ezberlemek değil, duyduğun biçimin bağlamda hangi sözcüklere karşılık gelebileceğini değerlendirmektir.

Bir örneği ses akışından sözcüklere çözümleme

Aşağıdaki konuşmada yardımcı sözcükler ve anlamı belirgin sözcükler birlikte bulunuyor. İngilizce satırlar, dinlerken sözcükleri tek tek aramak yerine kısa ses gruplarını izlemene yardım eder.

İlk cümleyi çözerken şu sırayı uygula:

1. Belirgin sözcükleri yakala. check ve room number içerik hakkında güçlü ipuçları verir. Bunları duyduğunda konuşmanın oda numarasını kontrol etmeyle ilgili olduğunu anlarsın.
2. Kısa başlangıcı adaylara ayır. /kən jə/ benzeri bir başlangıç duyulursa, bunu otomatik olarak tek sözcük sayma. Cümlede birinden bir şey yapmasını isteyen yapı bulunduğu için Can you olasılığını değerlendir.
3. Sesleri sözcük sınırlarıyla eşleştir. Yazıda Can you arasında boşluk vardır. Konuşmada ise iki sözcüğün sesi birbirine yaklaşabilir. Sınırı yalnızca sessizlik arayarak bulmaya çalışma.
4. Cümleyi baştan sona doğrula. Can you check the room number? hem duyulan kısa başlangıca hem de ardından gelen sözcüklere uyar. Bir aday, cümlenin geri kalanıyla uyuşmuyorsa yeniden dinle.

Benzer bir ifadede, Can you open the document?, belirgin bölüm open the document olur. Başlangıçta /kən jə/ duyarsan, aynı çözümleme adımlarıyla bunun Can you olabileceğini anlarsın. Burada yeni bir ses kuralı aramıyorsun. Kısa ses dizisini cümledeki görevine göre sınıflandırıyorsun.

Bağlantı, zayıflama ve sınır ipuçlarını birlikte kullanma

Ses bağlantıları, komşu sözcüklerin konuşmada birbirine yakın duyulmasıdır. Zayıflayan sesler, özellikle vurgusu az olan kısa sözcüklerde, tam ve güçlü biçimleri kadar belirgin duyulmayan seslerdir. Sözcük sınırı ipuçları ise bu akışta hangi seslerin hangi sözcüklere ait olabileceğini belirlemene yardım eder.

Bu üç ipucu birbirinin yerine geçmez. Seslerin yakınlaşması, sınırın nerede olabileceğini düşünmeni gerektirir. Kısa bir yardımcı sözcüğün zayıf duyulması, onun hiç söylenmediğini kanıtlamaz. Cümlenin anlamı ve sözcük sırası da aday çözümlemeyi kontrol eder.

Bir kez dinleyemediğin kısa ifadelerde, önce belirgin sözcükleri not et. Sonra aradaki sesleri olası yardımcı sözcüklerle karşılaştır. Son olarak bütün cümleyi, hem ses dizisi hem anlam bakımından en tutarlı çözümlemeyle yeniden kur.

• Hızlı konuşmada kısa bir yardımcı sözcük belirsizleşirse, yok saymak gerekir. Belirsiz duyulması sözcüğün hiç söylenmediğini göstermez. Ses dizisini cümlenin yapısı ve anlamıyla karşılaştırmak gerekir.
• Could you move the chair? ifadesinde hangi çözümleme daha uygundur? Kısa başlangıç zayıf ve bağlantılı duyulabilir. Rica yapısı ile cümlenin geri kalanı Could you çözümlemesini destekler.
• Will you check the date? başındaki kısa sesleri hangi iki sözcük olarak çözümlemek uygundur? Cümlede birinden kontrol etmesini isteyen yapı bulunur. Kısa başlangıcı olası yardımcı sözcükler ve zamir olarak birlikte değerlendirmek uygundur.
• Yardımcı sözcüklerin zayıf duyulması, onların cümleden tamamen atıldığı anlamına gelir. Zayıflama, sözcüğün cümleden atılması değil, vurgusuz olduğu için daha kısa veya belirsiz duyulmasıdır.
• Bir cümlede sözcük sınırlarını tahmin ederken en iyi yol nedir? Doğal konuşmada sesler birbirine bağlanır, bu yüzden anlam yapısını ve belirgin sözcükleri ipucu olarak kullanmak daha etkilidir.

Ana fikri dinlerken zaten izliyorsun. Şimdi o bağlamı, akış içinde kelimelerin nerede başlayıp bittiğini çözmek için kullan.

Sınırı sesin içinden bulmak

Konuşmada yazıdaki boşluklar duyulmaz. Dinleyici, ses akışını olası kelimelere ayırır ve her ayrımın cümlede anlamlı olup olmadığını kontrol eder. Bu yüzden sözcük sınırı ipuçları, tek başına duyulan bir durak değil. Ses bağlantıları, zayıflayan sesler ve cümlenin anlamının birlikte sunduğu kanıtlardır.

Diyalogdaki isteği doğal hızda dinlediğini düşün: Could you bring a notebook to the seminar room? Yazılı biçimde kelimeler açıkça ayrılır. Konuşmada ise özellikle Could you ve bring a bölümleri birbirine yaklaşır. Görevin, sesi yazıdaki boşlukları dinleyerek bulmaya çalışmak değil. Akıştan başlayıp uygun kelime dizisini kurmaktır.

İsteği adım adım çözümlemek

1. Önce cümlenin işini belirle. Mina birinden bir nesne getirmesini rica ediyor. Bu bağlam, duyulan dizide bir rica kalıbı aramayı destekler. Burada amaç her sesi ayrı ayrı tanımak değil, duyduğun parçaların birlikte hangi isteği kurduğunu saptamaktır.

2. Anlam taşıyan belirgin kelimeleri sabitle. İstek içinde getirilecek nesne notebook, eylem ise bring. Bu iki kelimeyi tanımak, çevredeki kısa sesleri sınırlarına yerleştirmeyi kolaylaştırır. Güçlü kelimeler, geri kalan akışı düzenlemek için dayanak olur.

3. Bağlantıyı korurken olası kelimeleri dene. Could you söylenirken son ses bir sonraki kelimeye yaklaşabilir. bring a bölümünde de kelimeler arasındaki geçiş akıcı duyulabilir. Bunlar ses bağlantılarıdır: yazıda ayrı duran kelimeler konuşmada kesintisiz bir akış oluşturabilir. Duyduğun akışı geçici olarak yaklaşık could-you ve bring-a biçiminde düşün. Bu tireler yalnızca dinleme notudur, İngilizcenin yazım biçimi değildir.

4. Kısa parçaların silindiğini varsayma. Could you içindeki kısa yardımcı bölüm ve a notebook içindeki belirsiz artikel, doğal konuşmada daha az belirgin duyulabilir. Bunlar zayıflayan seslerdir. Az duyulmaları, kelimenin mutlaka tamamen atıldığı anlamına gelmez. Dinlerken kısa kısmı duyulmadı diye hemen silmek yerine, cümledeki işleve uyup uymadığını kontrol et.

5. Kelime sınırlarını cümlenin yapısıyla doğrula. Could you bring a notebook dizisi bir rica olarak anlamlıdır. Bring a bölümündeki olası sınır, ardından bir nesne adının gelmesiyle desteklenir. Böylece sesin akışına uyan ve cümlenin anlamını koruyan çözüm seçilir. Bir ses dizisi için birden fazla ayrım mümkün görünüyorsa bağlam, seçenekleri daraltmaya yardım eder.

En sık karışan ayrım

Birbirine bağlı duyulan iki kelimeyi tek bir yazılı kelime sanma. Ses akışında boşluk bulunmaması, yazıdaki kelime sınırlarının da yok olduğu anlamına gelmez. Tersine, her kelimenin arasında kısa bir sessizlik beklemek de doğru bir dinleme ölçütü değildir. Konuşmada sınırlar belirsizleşebilir. Dinleyici bunları ses biçimi ve cümle anlamı birlikte tutarlı olduğunda belirler.

Örneği çözerken üç kanıtı beraber kullan: tanıdığın belirgin kelimeler, onlara bağlanan kısa sesler ve ifadenin ne demek istediği. İlk dinleyişte küçük bir parçadan emin olamaman normaldir. Ancak tek bir belirsiz sese dayanarak bütün cümleyi değiştirme. Önce olası kelime sınırlarını kur, sonra bu sınırların cümlenin isteğiyle uyuşup uyuşmadığını denetle. Farklı konuşmacıların hızı veya telaffuzu, aynı yazılı ifadenin kulağa farklı gelmesine yol açabilir. Bu nedenle bir ipucu yardımcıdır, fakat kararın tamamı değildir.

• Akıcı duyulan iki kelimenin yazıda da tek kelime olması gerekir. Doğru mu? Ses bağlantısı yazıdaki kelime sınırını ortadan kaldırmaz. Dinleyici sınırı ses ve anlamla belirler.
• Kafede I scream gibi duyulan sipariş hangi ayrımla anlam kazanır? Sipariş bağlamı, ses akışını bir yiyecek adı olarak yorumlamayı destekler. Yalnızca ses sınırı yeterli olmayabilir.
• Kısa bir ses zayıf duyulunca, silindiğine karar vermeden önce cümlenin ___ denetle. Cümlenin anlamı, zayıf duyulan parçanın gerekli olup olmadığını ve hangi kelime dizisinin tutarlı olduğunu sınamana yardım eder.

Ana fikri izlerken konuşmanın genel bağlamını kullan. Şimdi kısa bir ifadede duyduğun sesleri olası sözcüklere ayır.…