Devam Eden Eylemler

A Busy Study Room

What is happening in the study room right now? Mina is reading a book. Arda is writing notes. Their friend Ece is talking to the tutor. The students are working quietly. One student is not using a laptop; he is listening to the tutor.

Konuşma anında sürmekte olan eylemleri Present Continuous ile aktarma

Eylem sürerken

Çalışma odasına bakın: Bir öğrenci not yazıyor, diğeri öğretmeni dinliyor. Bu anlık görüntüyü anlatırken yalnızca eylemin adını söylemek yeterli mi, yoksa cümlede başka bir parçaya da ihtiyaç var mı? İngilizcede süren eylemi belirtmek için iki parça birlikte kullanılır: özneye uygun yardımcı fiil ve eylem fiilinin -ing biçimi.

Cümlenin temel sırası şöyledir: önce işi yapan kişi, sonra ona uygun am, is veya are, en son eylem fiilinin -ing biçimi gelir. Örneğin I am reading. cümlesinde I kişisini am izler; reading ise eylemin devam ettiğini gösterir. Bu iki fiil parçasından biri eksikse yapı tamamlanmaz.

Özneye uygun yardımcı fiil

• I ile am kullanılır: I am taking notes.
• He, she, it ve tek bir kişi ya da şey ile is kullanılır: Mina is reading.
• You, we, they ve çoğul özneler ile are kullanılır: They are studying.

Buradaki seçim, eylemin türüne göre değil özneye göre yapılır. Arda not yazarken is kullanırız, çünkü Arda tek bir kişidir. Birden fazla öğrenci birlikte çalışırken are kullanırız. Eylem fiili de -ing biçiminde olmalıdır: write fiili writing olur; bu örnekte önemli olan, fiilin eylemi sürüyor biçimde göstermesidir.

Şu anda devam eden eylemi tanımak için cümleyi gerçek bir ana bağlayın: çalışma odasında gözünüzün önünde biri not yazıyorsa Arda is writing notes. diyebilirsiniz. Buna karşılık yalnızca Arda writing notes. demek yardımcı fiili bırakır. Bu yaygın hatada eylem anlaşılır görünse de İngilizce cümle yapısı eksik kalır.

Dört örneği izleyin

I am listening to the tutor. Mina is reading a book. Arda is writing notes. The students are working quietly.

Her örnekte önce özneyi bulun, sonra onunla eşleşen yardımcı fiili, en son -ing biçimindeki eylemi belirleyin. Şimdi aynı yapıda eylemin yapılmadığını söylemek için cümleye hangi küçük parçanın eklendiğini merak edin.

• Doğru mu yanlış mı? She reading a report. tam bir yapıdır. Süren eylem yapısında özne ile -ing fiili arasında uygun bir yardımcı fiil bulunmalıdır.
• Tek bir araştırmacı için hangi cümle doğru yardımcı fiili kullanır? Tek bir kişiyle is kullanılır; tam yapıda eylem fiili de -ing biçimindedir.
• Boşluğa özneyle uyumlu yardımcı fiili yazın: We ___ preparing the room. We öznesiyle are kullanılır; ardından eylem preparing biçiminde gelir.

Olumlu biçimden olumsuza geçiş

Bir eylemin şu anda sürmediğini söylemek için olumlu cümledeki am, is veya are biçiminden sonra not ekleyin. Fiilin -ing biçimi değişmeden kalır. Böylece cümlenin zamanı ve eylemi korunur, yalnızca olumsuz anlam eklenir.

Diyalogdaki farkı karşılaştırın: I am reading my notes. Not okuma eylemi şu anda sürüyor. I am not reading. ise şu anda okuma eyleminin gerçekleşmediğini bildiriyor. İkinci cümlede reading hâlâ eylemi adlandırır; olumsuzluğu oluşturan sözcük not olur.

Üç adımda dönüşüm

1. Özneyle eşleşen yardımcı fiili koruyun. I ile am, he veya she ile is, you, we veya they ile are kullanılır. Bu eşleşme, olumlu cümlede olduğu gibi olumsuz cümlede de sürer.
2. not sözcüğünü yardımcı fiilin arkasına yerleştirin. Özne ile yardımcı fiilin arasına ya da eylem fiilinin sonrasına koymayın.
3. Eylem fiilinin -ing biçimini koruyun. Olumsuzluk eklemek, eylem fiilini yalın biçime döndürmez.

Örneğin, Mina is reading a book. cümlesinde özne Mina, yardımcı fiil is, eylem ise reading biçimindedir. Olumsuzda yalnızca not eklenir: Mina is not reading a book. Cümle hâlâ aynı kişiden ve aynı eylemden söz eder; artık okuma eyleminin şu anda sürmediğini belirtir.

Hemen benzer bir dönüşümü izleyin: Arda is writing notes. cümlesinde Arda için is kullanılır. Olumsuz biçim Arda is not writing notes. olur. writing değişmez; is de özneyle uyumunu korur. Bu örnekte doğru işlem, eylem fiilini değiştirmek değil, yardımcı fiilden sonra not eklemektir.

Yardımcı fiil ile olumsuzluk arasındaki sıra

Tabloda değişen konum not sözcüğünün eklenmesidir. is ile are özneye göre aynı kalır; listening, studying ve using de eylem biçimlerini korur. Bu nedenle cümleyi kurarken parçaları sırayla kontrol etmek, olumsuzluğu yanlış yere koymayı önler.

Eylemin şu anki durumunu ifade etme

Olumlu ve olumsuz biçimler, eylemin mevcut durumunu farklı yönlerden gösterir. The students are studying. öğrencilerin şu anda ders çalıştığını söyler. The students are not studying. ise aynı anda bu eylemin sürmediğini söyler. Olumsuz cümle, öğrencilerin ne yaptığını açıklamak zorunda değildir. Yalnızca belirtilen eylemin şu anda gerçekleşmediğini bildirir.

Dört örneği anlamlarıyla birlikte okuyun: I am taking notes. Not alıyorum. I am not speaking. Konuşmuyorum. Ece is listening. Ece dinliyor. Arda is not reading. Arda okumuyor. Her cümlede yardımcı fiil, özneyle uyumludur. Olumsuz örneklerde not, yardımcı fiilden sonra gelir; eylem biçimi -ing ile kalır.

• Lena is not drawing. cümlesinde olumsuzluk doğru yerde mi? not, özneyle eşleşen is yardımcı fiilinden sonra gelir ve eylem drawing biçiminde kalır.
• They are carrying books. cümlesinin olumsuzu hangisidir? They öznesiyle are kullanılır; olumsuzluk için not bu yardımcı fiilin arkasına gelir.
• Ece is ___ watching the screen. cümlesinde izlememe anlamını kurun. Olumsuzluk not ile kurulur ve bu sözcük is yardımcı fiilinin hemen arkasında yer alır.

Bir cümle, yalnızca bir kişinin ne yaptığını değil, eylemin şu anda sürüp sürmediğini de gösterir. Kampüs çalışma odasında bir öğrenci kalemini hareket ettiriyor, diğeri ekrana bakıyorsa, cümleler o an gözlenen duruma uymalıdır. Daha önce görülen biçimi yeniden kurmaya gerek yok; burada önemli olan, gördüğünüz hareket ile kurduğunuz cümlenin aynı ana ait olmasıdır.

Özneye göre yardımcı fiil ve fiil sonu harf değişimleri

Bu kısa sahnede her cümle, çalışma odasındaki belirli bir ana bağlanır. Bir kişinin hareket etmesi, başka bir kişinin aynı hareketi yaptığı anlamına gelmez. Bu nedenle cümle kurarken önce kişiyi, sonra o kişiye ait hareketi belirleyin. Ardından hareketin şu anda olup olmadığını kontrol edin. Bu eşleştirme, doğru biçimi seçmenin anlam tarafıdır.

Görünen hareket ile cümle

Şimdiki zaman biçimi, o anda süren bir eylemi anlatır. Daha önce öğrendiğiniz am, is veya are ile fiilin -ing biçimi birlikte çalışır. Yardımcı fiil cümlede özneye göre seçilir; eylemi anlatan fiil de -ing biçiminde bulunur. Bu parçaları ayrı ayrı tanımak yeterli değildir. Cümle, ikisini de doğru özne ve eylemle eşleştirmelidir.

Bu karşılaştırmada cümle biçimi değil, önce durum belirleyicidir. Örneğin “Ece öğretmenini dinliyor” dediğinizde, onu o sırada dinlerken görmeniz beklenir. Ece başka bir işle meşgulse, bu cümle sahnedeki kanıtla uyuşmaz. Cümle biçimi doğru görünse bile, eylemle gözlenen durum eşleşmiyorsa anlam yanlıştır.

Bir sahneyi cümleye dönüştürmek

Öğretmen çalışma odasına giriyor. Mina bilgisayarında bir belge açıyor, Arda defterine not alıyor, Ece ise çantasını arıyor. Öğretmen, “Şu anda kim ne yapıyor?” diye soruyor. Bu sahneyi adım adım cümlelere çevirelim.

1. Kişiyi veya nesneyi seçin. İlk gözlem Mina’dır. Cümlenin öznesi Mina olur; çünkü anlatacağımız eylemi Mina yapıyor.
2. Eylemi gözlemle eşleştirin. Mina belgeyi açma hareketi yapıyorsa, eylem o anda sürüyordur. Bu yüzden alışkanlıktan söz etmiyoruz.
3. Özneye uygun yardımcı fiili kurun. Mina tek bir kişidir. Bu özneyle is kullanılır.
4. Eylemi devam eden biçimde söyleyin. open fiili opening olur. Parçaları birleştirince cümle Mina is opening a document. şeklini alır.
5. Cümleyi sahneyle yeniden karşılaştırın. Mina belge açmıyorsa bu cümle doğru eşleşme değildir. Sadece bilgisayara bakıyorsa eylemi buna göre ifade etmek gerekir.

Bu yöntemle aynı sahne için Arda is taking notes. ve Ece is looking for her bag. cümleleri de kurulur. Olumsuz bir gözlem varsa, yardımcı fiilden sonra not gelir: The tutor is not speaking. Bu cümle öğretmenin o anda konuşmadığını bildirir. Dikkat edilmesi gereken yaygın hata, olumsuzluğu eklerken yardımcı fiili düşürmektir. The tutor not speaking. biçimi tamamlanmış bir cümle değildir; is yapının parçası olarak kalmalıdır.

Şimdi olan ile alışkanlığı ayırmak

Bir eylemin sık yapılması, onun şu anda da yapıldığı anlamına gelmez. “Arda her akşam not alır” bir alışkanlığı anlatır. Arda’yı bu anda not alırken görüyorsanız, Arda is taking notes now. dersiniz. Bu kartta hedef, alışkanlık cümlelerini ayrıntılı biçimde kurmak değil; alışkanlık bilgisini o anda gözlenen eylemle karıştırmamaktır.

Zaman ipucuna bakıp tek başına karar vermeyin. “Şimdi” ifadesi yararlıdır, fakat cümledeki eylem de sahneyle tutarlı olmalıdır. Bir fotoğrafta Ece oturup öğretmenini dinliyorsa, onu çantasını ararken anlatan cümle fotoğrafa uymaz. Buna karşılık, hikâyede Ece’nin şu anda çantasını aradığı belirtiliyorsa, devam eden eylem biçimi uygundur.

Bir cümleyi son kez kontrol ederken üç soruyu sırayla sorun: Özne kim veya ne? Bu özneye hangi yardımcı fiil uyuyor? Eylem gerçekten şu anda mı sürüyor? Üç sorunun yanıtı birbiriyle uyuştuğunda cümle, hem biçim hem anlam bakımından sahneyi doğru anlatır.

• Her hafta yapılan bir işi anlatmak, işin şu anda sürdüğünü kanıtlar mı? Tekrarlanan bir alışkanlık, eylemin tam bu anda gerçekleştiğini göstermez; anlık durumu ayrıca değerlendirmek gerekir.
• Şimdi belge açan Mina'yı hangi cümle doğru anlatır? Gözlenen eylem şu anda sürüyor; cümlede yardımcı fiil ve fiilin devam eden biçimi birlikte kullanılır.
• Ece şu anda not alıyor: Ece ___ taking notes now. Ece tek bir kişiyi gösteren öznedir, bu nedenle devam eden eylem cümlesinde is kullanılır.

Özne değiştiğinde cümlenin başındaki yardımcı fiil de değişebilir; eylemi yapan kişiyle biçim eşleşmelidir. Bu uyum, aynı kampüs sahnesini anlatırken birden fazla kişiyi tek bir cümle kalıbına sıkıştırmadan doğru cümleler kurmanı sağlar.

Kişiye göre biçimi seçme

Dört öğrencinin kampüs sergisi için hazırlandığını düşün. Mina bir posteri düzenliyor, Arda notlarını inceliyor, Ece masayı hazırlıyor. Birkaç öğrenci birlikte çalışıyorsa özne çoğuldur. Her özneye göre uygun yardımcı fiili seç, ardından eylem fiilinin -ing biçimini kullan.

• I ile am
• He, she, it ya da tek bir kişi adıyla is
• You, we, they ya da çoğul özneyle are

Bu eşleşme cümlenin iskeletidir. Örneğin Mina tek bir kişi olduğu için Mina is arranging a poster. dersin. Mina ve Ece birlikte özne olduğunda yardımcı fiil değişir: Mina and Ece are arranging the posters. Eylem benzer kalır, öznenin tekil veya çoğul olması seçimi belirler.

Aynı sahneden dört cümle

Sergi alanında kimlerin ne yaptığını söyle. Her cümlede özneyi belirle, ona uyan yardımcı fiili seç, sonra eylem biçimini kur.

1. I am carrying the folders.
2. Mina is arranging the posters.
3. Arda is checking the presentation notes.
4. Ece and Mina are setting up the table.

İlk cümlede konuşan kişi kendisinden söz ediyor. İkinci ve üçüncü cümlelerde özne tek bir kişidir. Son cümlede iki kişi birlikte eylemi yaptığı için çoğul özneye uygun biçim kullanılır. Her dört cümlede de eylem, sergi hazırlığı sürerken gerçekleşmektedir.

Olumsuz cümle kurarken önce özneyle yardımcı fiili eşleştir. Ardından yardımcı fiilden sonra not getir. Örneğin Arda is not carrying the posters. cümlesinde Arda tekil olduğu için yardımcı fiil değişmez; olumsuzluk not ile eklenir. Birden fazla kişiyi anlatırken de aynı yerleşimi koru: Ece and Mina are not checking the projector.

Kişi ve cümle eşleşmeleri

Bir cümleyi kontrol ederken yalnızca eylem fiiline bakma. Özneyle yardımcı fiilin uyumunu ve eylem fiilinin -ing biçiminde olmasını birlikte denetle. Bu iki parça ayrı işler yapar: yardımcı fiil özneye göre değişir, eylem biçimi ise sürmekte olan etkinliği gösterir.

Cümle kurma tablosu

Yeni bir kampüs sahnesinde uygula

Bir öğrenci topluluk odasında afişleri kesiyor, iki arkadaşı sandalyeleri taşıyor, sen de malzemeleri masaya koyuyorsun. Her özne için ayrı bir tam cümle kur. Sonra bu sahneye ait bir eylemi olumsuz biçimde anlat. Böylece en az dört cümlede tekil ve çoğul öznelerle doğru yardımcı fiili kullanmış olursun. Her cümlenin gerçekten o anda sürmekte olan bir eylemi anlattığını da kontrol et.

• The two volunteers is carrying the boards. cümlesinde özne-fiil uyumu doğru mu? Birden fazla gönüllü çoğul öznedir; bu özneyle are kullanılmalıdır.
• Tek bir öğrenci ve bir öğretmen birlikte çalışıyorsa hangi cümle doğrudur? İki kişi birlikte çoğul özne oluşturur; doğru yardımcı fiil are olur.
• At the moment, I ___ arranging the name cards. cümlesini tamamlayın. I öznesiyle am kullanılır; eylem arranging biçimindedir.