Yakın Gelecek Planları

Bir arkadaşının hafta sonu planını anlattığını düşün: Hangi cümle niyeti, hangisi ayarlanmış bir buluşmayı anlatıyor? I am going to study on Saturday. I am meeting Maya at ten.

Önceden karar verilmiş niyetler için be going to kullanımı

Bu kartın sonunda yakın gelecek planlarını karşılaştırıp bağlama uygun yapıyı açıklayabileceksin. Deniz’in fuara gitme niyeti ile Maya’yla kütüphanede buluşması aynı tür bilgi değildir. Peki bu fark, cümle yapısında nasıl görünür?

Bir planı niyet olarak anlatmak

Be going to, konuşanın önceden düşündüğü veya karar verdiği bir planı anlatır. Deniz’in fuarı ziyaret etme planı buna örnektir. Planı söylemek için kişi zamirinden sonra am, is ya da are gelir; ardından going to ve fiilin yalın biçimi kullanılır.

• I am going to study.
• Maya is going to bring a camera.
• They are going to visit the fair.

Özne değiştiğinde going to değişmez; değişen parça be fiilidir. Tam yapıda am, is, are sözcüklerini atlama. She going to invite Maya doğru değildir, çünkü she ile is gerekir. She is going inviting Maya da doğru değildir; going to sonrasında fiilin yalın biçimi gelir.

Olumsuzlukta not, be fiilinden sonra yer alır. Böylece planın yapılmayacağını söylersin. Aşağıdaki biçimlerde gelecek planı aynı kalır, yalnızca kişi ve olumsuzluk değişir.

Buluşma ayarlanmışsa

Deniz’in fuar planı bir niyettir. Saat onda kütüphanede buluşmaları ise belirli bir zamana bağlanmış düzenlemedir. Böyle bir gelecek buluşmasını şimdiki zaman biçimiyle ifade edebilirsin: kişi, am, is ya da are ve fiilin -ing biçimiyle kullanılır.

Bu iki biçimi yalnızca zaman sözcüğüne bakarak seçme. At ten gibi bir saat tek başına karar verdirmez; cümlenin bir niyeti mi, yoksa ayarlanmış bir buluşmayı mı anlattığına bak. Aynı plana iki açıdan yaklaşabilirsin: Maya’nın kamera getirme niyeti going to ile, buluşmanın saati ve yeri ise şimdiki zaman biçimiyle anlatılır.

Bir arkadaşına dört planını anlatırken önce her planın niyet mi yoksa ayarlanmış buluşma mı olduğunu belirle. Sonra her cümlede özneye uygun be fiilini seç ve yapının geri kalanını tamamla. Bir sonraki örnekte buluşmanın takvimdeki gün ve saati, bu seçimi daha da netleştirecek.

• He is going to join the study group. cümlesi bir niyeti anlatır mı? Evet. Yapı, kişinin önceden düşündüğü bir planı veya niyeti anlatır.
• Saat ve yeri belirlenmiş buluşmayı hangi cümle anlatır? Belirli yer ve saatte ayarlanmış buluşma, şimdiki zaman biçimiyle anlatılabilir. Diğer seçeneklerde niyet yapısı kullanılmış veya gerekli yapı parçaları eksiktir.
• Planı tamamla: They ___ going to visit the museum. They öznesiyle are kullanılır; ardından going to ve yalın fiil gelir.

Şimdiki bir eylemi anlatan cümlelerde özne ve fiil biçiminin nasıl eşleştiğini hatırlayın; bu yapı, takvime bağlanmış bir buluşmayı anlatırken de işinize yarar.

Takvim bilgisi cümleye nasıl dönüşür?

Bir buluşmayı takvimde görmek, onu yalnızca bir istek olmaktan çıkarır: kişiler, gün ve çoğu zaman saat önceden belirlenmiştir. Bu tür bir düzenlemeyi İngilizcede şimdiki zaman biçimiyle anlatabilirsiniz. Önemli olan, cümlenin bugünkü bir eylemi değil, kararlaştırılmış bir gelecek buluşmasını anlattığını bağlamdan anlamaktır.

Aşağıdaki konuşmada Alex ile Maya, kampüs kafesinde buluşmayı takvime bağlar. Gün, saat ve yer açıkça bellidir.

Konuşmada ilk iki cümle belirli bir buluşmayı anlatır: buluşacak kişiler, yer ve saat bellidir. Sonraki iki cümle de bu düzenlemeyle bağlantılı hazırlıkları söyler. Alex’in profesöre soru sorma niyeti ise önceden düşündüğü bir plandır. Bu nedenle iki ifade türünü tek bir konuşmada kullanmak doğaldır; her biri planın farklı bir yönünü öne çıkarır.

Takvimden cümleye

1. Düzenlemenin parçalarını belirleyin. Takvimde kimin buluştuğuna, hangi gün buluştuğuna, saat ve yer bilgisine bakın. Bu ayrıntılar kararlaştırılmışsa cümle, gerçekleşmesi beklenen buluşmayı anlatabilir.

2. Özneyi ve yardımcı fiili eşleştirin. Cümlede buluşmayı yapan kişi ya da kişiler özne olur. Öznenin ardından ona uygun am, is veya are gelir. Sonra eylem fiilinin -ing biçimi kullanılır.

3. Gelecek zaman bilgisini bağlamla tamamlayın. Gün, saat ve yer ifadeleri buluşmanın ne zaman gerçekleşeceğini gösterir. Böylece şimdiki zaman biçiminin neden gelecek bir buluşmadan söz ettiğini dinleyen kişi anlar.

Takvimde “Maya ve Alex, cuma, saat üç, kütüphane kafesi” bilgisi olduğunu düşünün. Önce özneyi seçeriz: Maya ve Alex, yani we. Bu özneyle are kullanırız. Buluşma eyleminin -ing biçimi meeting olur. Yer ve zaman bilgilerini ekleyince cümle tamamlanır: We are meeting at the library café on Friday at three o’clock. Burada are atlanamaz; We meeting dilbilgisel olarak eksik kalır. Ayrıca meeting zaten -ing biçiminde olduğu için önüne ikinci bir -ing biçimli fiil eklemeyiz.

Yakın bir örnek

Takvimde aynı gün, başka bir buluşma olsun: Maya, danışmanıyla perşembe günü saat ikide görüşecek. Özneyi Maya olarak belirleriz, bu özneyle is kullanırız ve görüşme eylemini meeting biçiminde söyleriz. Cümle şöyledir: Maya is meeting her adviser on Thursday at two. Bir önceki örnekle aynı adımları izledik; yalnızca özne, yer ve zaman bilgileri değişti. Bu küçük değişiklik, are yerine is seçilmesini gerektirir.

Önceden tasarlanmış bir planı anlatırken be going to yapısı da kullanılabilir. Örneğin Alex’in soru sorma planı şöyle ifade edilir: Alex is going to ask Professor Lee a question. Bu cümle, takvimde saati ve yeri belirlenmiş bir buluşmayı bildirmek zorunda değildir. Konuşmacı, Alex’in niyetini veya planını öne çıkarır. Burada yardımcı fiil özneye göre seçilir; going to sonrasında eylem fiili yalın biçimde gelir. Bu cümlede ask kullanılır, asking kullanılmaz.

Bir takvim kaydını cümleye dönüştürürken şu kısa kontrol işe yarar: Bilgiler gerçekten kararlaştırılmış bir buluşmayı mı gösteriyor, özneye uygun yardımcı fiil var mı, eylem fiili -ing biçiminde mi, gün veya saat gibi bir gelecek ipucu eklenmiş mi? Bu kontrol, biçim ile anlamın birlikte çalışmasını sağlar.

• Takvimde kesinleşmiş buluşma için özneye uygun be ve -ing biçimi kullanılır. Kararlaştırılmış buluşma, şimdiki zaman biçimiyle anlatılabilir; özneye göre am, is veya are gerekir.
• Danışmanınla cuma günü buluşman takvimde kesinleşti. Hangisi uygun? Kesinleşmiş buluşmada özneye uygun be fiili ve eylemin -ing biçimi birlikte kullanılır.
• Bir arkadaşının önceden düşündüğü gezi planını anlatıyorsun. Hangisi niyeti öne çıkarır? Özne Nora olduğu için is kullanılır ve going to sonrasında visit yalın biçimde kalır.

Bir eylemin alışkanlık mı yoksa şu anda mı sürdüğünü ayırt etmeniz, şimdi aynı biçimin önceden düşünülmüş bir niyeti mi yoksa takvime bağlanmış bir buluşmayı mı anlattığını değerlendirmenize yardım eder.

Özne çekimleri, olumsuzluk ve gelecek zaman belirteçleri…

Rutin ile şu anda süren eylemi ayırt etme bilginiz, bir cümlenin gelecek planı mı yoksa şimdiki durum mu anlattığını değerlendirmenize yardım eder.

Planın türüne göre karar verme

Bir planı İngilizce anlatırken yalnızca gelecek zaman ifadesine bakmayın. Konuşanın önceden düşündüğü bir niyeti mi, yoksa başka biriyle saati belirlenmiş bir buluşmayı mı anlattığını da değerlendirin. Bu ayrım, doğru yapıyı seçmek için temel kanıttır.

Şu durumu inceleyin. Lina hafta sonu için tek başına çalışmayı düşünüyor. Pazar günü ise bir arkadaşıyla saat ve yer konusunda anlaşmış. İlk bilgi niyetini, ikincisi düzenlenmiş buluşmayı gösterir:

• Lina is going to study at the library this weekend.
• She is meeting Noor at the library at ten on Sunday.

İlk cümlede planı yapan kişi Lina’dır; cümlede başka biriyle ayarlanmış bir randevu belirtilmez. İkinci cümlede buluşulacak kişi ve belirli zaman verilir. Bu ayrıntılar, gelecek anlamındaki şimdiki zaman yapısını seçmek için güçlü ipuçlarıdır. Tek başına bir zaman sözü, örneğin “Sunday”, kararı verdirmez. Belirleyici olan planın niteliğidir.

Bir öneriyi değerlendirirken şu sırayı izleyin:

1. Eylemin tek kişinin niyeti olup olmadığını belirleyin.
2. Başka biriyle kararlaştırılmış bir zaman ya da buluşma olup olmadığını arayın.
3. Cümlenin seçilen yapıyla verdiği anlamın bağlama uyup uymadığını kontrol edin.

Bu yöntem, aynı etkinliğin iki farklı cümlede farklı biçim alabileceğini gösterir. Örneğin I am going to visit the gallery on Saturday. konuşanın planını bildirir. I am visiting the gallery with Sam at two on Saturday. ise başka biriyle belirlenmiş düzenlemeyi öne çıkarır. İki cümle de gelecekten söz eder. Ancak ikinci cümledeki kişi ve saat, buluşma düzenlemesini açıkça destekler.

Kararı gerekçelendirme

Bir cümlede am, is, are bulunması tek başına gelecek buluşma anlamını kanıtlamaz. Zaman ve bağlam ipuçlarını birlikte tartın. Örneğin I am meeting Noor cümlesi, yalnızca “Noor ile görüşme” bilgisini verir. Görüşmenin kararlaştırıldığını çevredeki bağlamdan anlamanız gerekir. Saat, gün, yer veya karşılıklı anlaşma gibi bilgiler bu yorumu destekleyebilir.

Yaygın bir hata, going to yapısından sonra fiile tekrar -ing eklemektir. Niyet bildiren cümlede going to study denir; going to studying denmez. Buradaki going yapının parçasıdır, asıl eylem olan study yalın kalır. Buna karşılık düzenlenmiş buluşma cümlesinde meeting biçimi kullanılır.

Konuşmadaki seçimi değerlendirme

Maya’nın değerlendirmesini şu gerekçeyle savunabilirsiniz: İlk cümlede Ece kendi çalışma niyetini bildirir. İkinci cümlede ise buluşacağı kişi, yer ve saat belirtilmiştir. Bu bilgiler, seçilen yapıyla uyumludur. Ancak konuşmacının yalnızca tomorrow demesi, tek başına buluşma ayarlandığını göstermez.

Yeni duruma aktarım

Şimdi kampüs etkinliği için bir karar verin. Arda cuma günü sunum slaytlarını hazırlamayı planlıyor. Cumartesi saat üçte ekip arkadaşıyla prova yapmak için anlaşmış. İki bilgiyi ayrı cümlelerle aktarın ve her seçim için kısa bir gerekçe oluşturun. Uygun bir yanıt şöyledir:

• Arda is going to prepare his slides on Friday.
• He is rehearsing with his teammate at three on Saturday.

İlk cümlede cuma günü, Arda’nın kendi planının zamanını bildirir. İkinci cümlede ekip arkadaşıyla kararlaştırılmış prova bulunur; gün ve saat bu düzenlemeyi destekler. Eğer prova için henüz anlaşma yapılmadıysa, ikinci cümleyi He is going to rehearse with his teammate on Saturday. biçiminde kurmak daha uygun olur. Böylece aynı etkinlik, anlaşmanın durumuna göre farklı bir yapı alır.

• I am going to drafting my report doğru bir niyet cümlesi midir? Niyet yapısında going to sonrasında fiilin yalın biçimi gelir; burada doğru biçim draft olur.
• Bir öğrenci danışmanıyla saat ve yer kararlaştırdı. Hangi cümle daha uygundur? Belirlenmiş saat ve yer, düzenlenmiş buluşmayı destekler; seçenek ayrıca özneyle yardımcı fiili doğru eşleştirir.
• Arkadaşıyla ayarladığı yarınki kahve buluşması: We ___ at noon. Özne we ile are meeting biçimi kullanılır; ayarlanmış buluşma şimdiki zaman biçimiyle anlatılır.