Ulaşım ve Seyahat

Bir arkadaşına kibarca soru sorma bilgisini hatırla: ulaşım hakkında soru sorarken de nazik bir ifade kullanabilirsin.

Bilet türleri (gidiş-dönüş) ve ulaşım araçları için by edatı

A Busy Day in the City

Ece and Can arrive at the city station in the morning. Ece takes a tram from the station to the museum. Can takes a bus to the university. At the station, Ece buys a single ticket to the museum. Later, they need to go to the airport, and they choose a taxi because they are late. Can asks, “How do you prefer to travel across the city?”

Araç seçimini yolculuğa bağlamak

Üç kısa durumu düşün: Kampüse giden biri otobüsü, şehir merkezine giden biri tramvayı, uçağına yetişmeye çalışan biri taksiyi seçebilir. Hangi İngilizce ulaşım sözcüğü her duruma uyar? Bu kartın sonunda üç kısa seyahat senaryosunda uygun ulaşım sözcüğünü veya temel yolculuk ifadesini seçebilirsin.

Ulaşım seçeneği, yolculuğun hangi araçla yapıldığını belirtir. Aracı, cümlenin içindeki hedef ve yolculuk koşuluyla eşleştir. Ece müzeye tramvayla giderken Can üniversiteye otobüsle gider. Havaalanına geç kaldıklarında taksi seçmeleri, aracın yolculuk ihtiyacına göre değişebileceğini gösterir.

• bus /bʌs/: otobüs. Sık kullanılan ifade: by bus.
• tram /træm/: tramvay. Sık kullanılan ifade: by tram.
• train /treɪn/: tren. Sık kullanılan ifade: by train.
• taxi /ˈtæk.si/: taksi. Sık kullanılan ifade: take a taxi.
• ticket /ˈtɪk.ɪt/: bilet. Sık kullanılan ifade: a ticket to the museum.
• journey /ˈdʒɝː.ni/: yolculuk. The journey is short.

Bilet ve yolculuk ifadeleri

Bir aracı söylemek ile yolculuk için gerekli ifadeyi seçmek farklı işlerdir. By train yolculuğun hangi araçla yapıldığını söyler. A ticket to the airport ise biletin hangi hedefe olduğunu belirtir. Hikâyede Ece, müzeye gitmek için tek yön bilet alır; bu ifade tek başına bilet fiyatı ya da saat bilgisi vermez.

Yolculuk seçeneğini sormak için How do you prefer to travel? diyebilirsin. Yanıtta aracı açıkça adlandır: I prefer to travel by tram. Bu soru bir tercih ister, belirli bir bilet istemez. Bilet gerektiğinde hedefi de ekle: I need a ticket to the museum.

Üç durumu ayırt etmek

• Üniversiteye şehir içi otobüsle giden kişi için by bus uygundur.
• Şehir merkezinde raylı araç kullanan kişi için by tram uygundur.
• Havaalanına yetişmek için taksi seçen kişi take a taxi der.

Bir yolculuk cümlesini seçerken önce hedefi, sonra aracı, son olarak bilet ifadesinin gerekip gerekmediğini belirle. Böylece “hangi araçla?” sorusuna by bus gibi bir yanıt verir, bilet gerektiğinde hedefi a ticket to the museum biçiminde eklersin. Sıradaki örneklerde bilet gişesinde hedefini ve yolculuk türünü daha açık söyleyeceksin.

bus

otobüs

• Şehir merkezine raylı araçla giden biri için by tram uygun mudur? By tram ifadesi, tramvayla yolculuk etmeyi belirtir ve şehir içi senaryosuna uygundur.
• Bir öğrenci kampüse otobüsle gidiyor. Hangi ifadeyi seçersin? Kampüse otobüsle gitme durumunda araç ifadesi by bus olur; diğer seçenekler farklı araç veya bilet hedefi bildirir.
• Havaalanına geç kalan iki kişi taksi seçiyor. Uygun ifadeyi yaz: They take a taxi. Senaryoda taksi seçildiği için take a taxi yolculuk ifadesi uygundur.

Kibar rica kalıplarını kullanarak yolculukla ilgili bilgi isteyebilirsin; şimdi aynı nezaketi bilet alırken kullanılan kısa ifadelere taşı.

Bilet seçimini anlatan ifadeler

Bilet sözcükleri yolculuğun hangi yönde olduğunu açıklar. Tek yönlü bilet için one-way ticket, gidiş-dönüş bileti için return ticket denir. Bunlar ulaşım aracının adını değil, biletin türünü belirtir. Bu ayrım önemlidir: otobüs ya da tren seçimi bir konu, tek yön ya da gidiş-dönüş bilet seçimi başka bir konudur.

Bir gişede isteğini kısa ve anlaşılır biçimde kurabilirsin. Örneğin A return ticket to Oxford, please. cümlesi, Oxford’a gidiş-dönüş bileti istemek anlamına gelir. Burada return ticket bilet türünü, to Oxford gidilecek yeri belirtir. please ifadeyi kibarlaştırır.

Yolculuk ifadesini parçalarına ayır

Bir yolculuk isteğini anlamak için üç parçaya bak:

1. Ulaşım aracı: by bus, otobüsle; by train, trenle.
2. Bilet türü: a one-way ticket veya a return ticket.
3. Gidilecek yer: to the airport ya da to the city centre.

Bu parçalar aynı cümlede farklı görevler üstlenir. I need a one-way ticket to the airport by bus. cümlesinde yolcu, havaalanına otobüsle gitmek için tek yönlü bilet istediğini söylüyor. by bus bilet türü değildir; ulaşım aracını bildirir. one-way ise otobüsün adını değil, biletin yönünü açıklar.

Sırayı değiştirmek de mümkündür. I’m travelling by train. I need a return ticket to York. örneğinde önce ulaşım aracı, sonra bilet türü ve hedef verilir. İki cümle birlikte düşünüldüğünde yolculuk isteği nettir. Her ayrıntıyı tek bir uzun cümleye sıkıştırmak gerekmez.

Gişede kısa konuşma

Mina’nın yolculuğunda ulaşım seçeneği ve bilet türü ayrı ayrı netleştiriliyor. Diyalogdaki single ticket, tek yönlü bilet anlamında kullanılır. Bazı yerlerde bunun yerine one-way ticket duyabilirsin. İkisi de yolcunun dönüş bileti istemediğini anlatır.

Diyalogda Mina önce hedefi belirtir, ardından görevlinin sunduğu iki ulaşım seçeneğinden birini seçer. Sonra bilet türünü ekler. Bu sıra kullanışlıdır çünkü görevli önce nereye gidileceğini, sonra hangi araçla gidileceğini öğrenir. Mina’nın By train, please. yanıtı kısa olsa da sorulan seçeneği açıkça belirler.

Bilet ve araç adlarını ayırt et

Bir durumu çözümleme

Bir yolculuk isteğini yorumlarken önce hedefi, sonra ulaşım aracını ve biletin tek yönlü mü gidiş-dönüş mü olduğunu belirle. Örneğin bir yolcu istasyondan havaalanına trenle gidip geri dönecekse uygun ifade a return ticket to the airport by train olur. Yolcu yalnızca havaalanına gidiyorsa aynı araç ve hedef korunur, bilet türü a one-way ticket olur.

Şimdi benzer bir durumu düşün: Bir yolcu otobüsle şehir merkezine gidiyor ve aynı gün geri dönmek istiyor. Araç by bus, hedef to the city centre, bilet türü ise a return ticket olur. Böylece her kelime kendi görevini korur. Ulaşım aracını bilet türüyle karıştırmaz, hedefi de biletin yönü sanmazsın.

Bir sonraki konuşmada ulaşım seçeneğini soran kalıplar üzerinde durulacak. Burada önemli olan, seçenek sorulduğunda araç adını; bilet türü gerektiğinde ise tek yön veya gidiş-dönüş ifadesini seçmektir.

• By coach ulaşım aracını mı, bilet türünü mü belirtir? By coach yolculuk aracını, yani otobüsü belirtir; biletin tek yönlü mü gidiş-dönüş mü olduğunu söylemez.
• Yalnızca limana gidecek bir yolcu hangi bileti ister? Yolcu yalnızca limana gidiyorsa dönüş yolculuğu istemez; bu nedenle hedefi belirten tek yönlü bilet ifadesi uygundur.
• Trenle gidip aynı yere geri dönen yolcu a ___ ticket ister. Return ticket gidiş-dönüş biletidir; train ise bilet türü değil, ulaşım aracıdır.

Nazik rica kalıplarını ulaşım konuşmalarında kullanabilirsin; şimdi sorunun tercih mi yoksa bilet bilgisi mi istediğini ayırt et.

Ulaşım edatları ve istasyon/havaalanı söz dağarcığı

Sorunun amacı seçimi belirler

Bir ulaşım sorusu, konuşanın ne öğrenmek istediğini gösterir. Kişi iki seçenek arasında karar vermeye çalışıyorsa tercih sorusu kurar. Bilet satın almak ya da bilet türünü belirtmek istiyorsa yolculuk ifadesine yönelir. Bu amaçları karıştırmak, dilbilgisi doğru olsa bile yanlış türde cevap vermene yol açabilir.

Aşağıdaki karşılaştırmada soru köküne değil, sorunun istediği cevaba dikkat et. Aynı yolculukta hem ulaşım seçeneği hem de bilet ifadesi gerekebilir, ancak bunlar aynı bilgiyi istemez.

Tercih sorusu, kişinin seçimini öğrenir. Bilet ifadesi, seçimi satın alma isteğine dönüştürür. Ulaşım seçeneği olan train tek başına tercih belirtmez. I prefer the train. dediğinde seçim de açıkça belirtilir.

Bir yolculuk kararını adım adım kur

Bir yolcu şehir merkezinden havaalanına gidecek ve trenle otobüs arasında karar vermek istiyor. Bu durumda ilk adım, aranan bilginin bir bilet değil, yolcunun tercihi olduğunu belirlemektir. Bu ayrım, bilet gişesinde kullanılacak ifadeye erken geçmeni önler.

İkinci adımda seçenekleri soruda görünür kıl. Which do you prefer, the train or the bus? sorusu iki ulaşım seçeneğini açıkça sunar. Buradaki which, seçeneklerden birini seçmeye yönlendirir; soru sözcüklerini değiştirip How do you prefer? demek aynı, doğal soru kalıbını vermez.

Üçüncü adımda, verilecek cevabın biçimini düşün. I prefer the bus. bir tercihi bildirir. By bus. ise ulaşım yöntemini kısaca söyler. Her ikisi de seçenek sorusuna uygun olabilir, ancak ilk cevap tercihi açıkça ifade eder.

Son adımda, tercih belirlendikten sonra yolculuk ifadesini seç. Yolcu bileti gişeden alıyorsa A return ticket, please. diyebilir. Bu söz, artık otobüs mü tren mi tercih edildiğini sormaz; seçilen yolculuk için bilet ister. Sık görülen karışıklık, return ticket ifadesini bir ulaşım aracı sanmaktır. Bu bir bilet ifadesidir, araç adı değildir.

Tercih ve yolculuk ifadeleri

By train ve by bus ulaşım yöntemini kısaca bildirir. Bunlar bilet adı değildir. Buna karşılık a return ticket bir bilet isteğidir; cümledeki train ya da bus gibi bir aracı adlandırmaz.

Konuşmada amaç değiştiğinde

Aşağıdaki konuşmada önce iki araç arasındaki tercih soruluyor. Tercih belli olduktan sonra konuşma bilet isteğine geçiyor. Her soruyu, beklenen cevabın türüyle eşleştir.

Bir seçenek sorusu which ile kurulabilir; açık uçlu tercih sorusu how ile yolculuk yöntemini öğrenebilir. Ancak What ticket do you need? bilet türünü sorar. Sorudaki ticket sözcüğü, cevabın bir araç değil bilet ifadesi olması gerektiğini gösterir.

• İki araçtan birini seçmesini sormak için hangisini kullanırsın? Bu soru iki ulaşım seçeneği arasındaki tercihi ister; diğerleri biletin türü, yeri veya fiyatıyla ilgilidir.
• By ferry ifadesi bir bilet türünü adlandırır. By ferry ulaşım yöntemini, yani feribotla seyahat etmeyi belirtir; bilet türü değildir.
• Bilet gişesinde gidiş-dönüş bileti isterken uygun kısa ifadeyi yaz. A return ticket bilet isteğidir; diğer seçenekler ulaşım yöntemini veya tercihi belirtir.

Nazik rica ve şimdiki zaman sorularını hatırlayarak, yolculuk koşullarını kısa İngilizce ifadelerle eşleştir.

Koşula göre seçim yap

Ulaşım adlarını tanımak tek başına yetmez. Bir yolculukta önemli olan ayrıntıyı bulup ona uygun sözcüğü seçmek gerekir. Mesafe, başlangıç noktası ve verilen zaman bilgisi seçimi değiştirir. Örneğin iki yer arasında doğrudan bir tren seçeneği varsa, aktarma istemeyen yolcu için a direct train ifadesi işe yarar. Buradaki direct, arada araç değiştirmeden gidilen yolculuğu belirtir.

Bir seçeneği seçmeden önce senaryodaki ipuçlarını ayır:

• Yolcu şehir içinde kısa bir noktadan başka bir noktaya mı gidiyor?
• Başlangıç yeri bir havaalanı, istasyon ya da liman mı?
• Senaryo belirli bir araçtan mı söz ediyor, yoksa yolcunun tercihine mi odaklanıyor?
• Bilet ya da yolculukla ilgili hangi bilgi eksik?

Bu sorular, daha önce çalıştığın ulaşım sözcüklerini ve yolculuk ifadelerini yeni durumlarda kullanmana yardım eder. Her senaryoda en uzun cümleyi değil, koşula en uygun seçeneği belirle. Bir aracın tanıdık olması, onu her yolculuk için doğru yapmaz.

Üç kısa durumu çöz

Durum bir: Lina, şehir merkezindeki otobüs durağında. Gideceği yer yakındaki müzenin karşısında ve senaryoda otobüs durağının müzeye yakın olduğu belirtiliyor. Uygun seçim bus olur. Burada kararın nedeni aracın genel olarak “iyi” olması değil, verilen başlangıç ve varış noktalarına uymasıdır. Konuşmada bilet gerektiğinde a bus ticket denebilir.

Durum iki: Omar, başka bir şehirdeki üniversite konferansına gidecek. Elindeki seçenekler arasında a direct train ve a train with a change var. Senaryo, yolcunun araç değiştirmek istemediğini söylüyor. Bu ipucu ilk seçeneği destekler. Which train do you prefer? sorusu tercih ister; yanıt, yolcunun koşuluyla uyumlu olmalıdır: I prefer the direct train. “Tren” sözcüğünü seçmek tek başına yeterli değildir; doğrudan gitme koşulu da yanıtta görünmelidir.

Durum üç: Maya’nın uçağı az önce indi. Gideceği adres, senaryoda otobüs durağından yürüyüş mesafesinde değil ve yolcu bagajıyla doğrudan adrese gitmek istiyor. Bu bilgiler a taxi seçimini destekler. Ancak senaryoda “en ucuz seçenek” deniyorsa, taksiyi otomatik olarak seçme. Önce belirtilen önceliği bul. Tercih sorusuna uygun kısa yanıt I’d prefer a taxi, please. olabilir.

Benzer sözcükleri karıştırma

Bus ile train arasındaki ayrımı yalnızca “şehir içi” ve “şehirler arası” gibi tek bir ezber kurala bağlama. Bu karttaki senaryolarda seçimi belirleyen şey, cümlede verilen yolculuk koşuludur. Bir otobüs durağından başlayan durum bus sözcüğünü destekleyebilir; doğrudan tren seçeneği verilen bir şehirler arası yolculukta ise train uygun olabilir.

Bir başka karışıklık, tercih sorusunu bilet sorusu gibi yanıtlamaktır. Which do you prefer? yolcunun seçimini sorar. A ticket to the city centre, please. ise bilet istemek için kullanılan bir ifadedir. İlkinde bir aracı seçersin; ikincisinde yolculuk için bilet talep edersin. Sorudaki kilit sözcüğü fark etmek, doğru cevabın türünü seçmene yardım eder.

Seçimini gerekçelendir

Yeni bir şehirde kalabalık bir konserden sonra kaldığın yere dönmen gerekiyor. Senaryoda otobüslerin çalıştığı, tren istasyonunun kapalı olduğu ve yolcunun doğrudan bir araca binmek istediği belirtiliyor. Önce hangi bilgilerinin seçimi sınırladığını belirle. Sonra uygun ulaşım sözcüğünü seç ve tek cümleyle nedenini açıkla. Örneğin gerekçen, seçeneğin senaryodaki “istasyon kapalı” bilgisiyle çelişmemesine dayanmalı. Ardından bilet istemen gerekiyorsa uygun yolculuk ifadesini ekle.

Bir seçim açıklaması kısa olabilir. Önemli olan, araç adını senaryodaki somut ipucuyla ilişkilendirmektir. “Bunu tercih ediyorum” demek yerine hangi seçeneği ve hangi koşul nedeniyle seçtiğini belirt. Böylece ulaşım sözcüğü, tercih sorusu ve bilet ifadesi aynı konuşmada doğru görevlerini yerine getirir.

Yolculuk sözcükleri

direct

Aktarma yapmadan gidilen bir yolculuğu veya güzergâhı anlatır.

• I prefer a direct train. cümlesi araç değiştirmemeyi destekler mi? Direct train, aktarmasız tren seçeneğini belirtir; tercih de bu koşulla uyumludur.
• İstasyona yürüyemeyen yolcu doğrudan adrese gitmek istiyor. Hangi seçenek uygundur? Senaryoda istasyona yürüyememe ve doğrudan adrese gitme koşulları veriliyor. A taxi bu koşullara uyan araç seçimidir.
• Durağa yakın bir müzeye şehir içinde giden yolcu için uygun araç: ___. Senaryoda otobüs durağının hedefe yakın olduğu bilgisi verilir. Bu ipucuyla bus sözcüğünü seçmek, ulaşım seçeneğini koşula göre kullanır.

Şimdiki zaman sorularını ve kibar rica kalıplarını hatırlayarak, gişede ihtiyacını kısa ve anlaşılır biçimde belirt.

Gişede seçimleri birbirine bağla

Ulaşım aracını seçmek, bilet isteğini ve sorunu da netleştirir. Önce yolculuğun koşulunu düşün: uzak bir şehre mi gidiyorsun, yoksa şehir içinde mi ilerliyorsun? Ardından uygun aracı seç ve bilet gişesinde bu seçime bağlı kısa bir soru sor. Böylece sözcükleri tek tek hatırlamak yerine gerçek bir yolculuk konuşması kurarsın.

Mina, trenle başka bir şehre gideceği için tren biletiyle ilgili bilgi ister. Gişe görevlisiyle konuşurken ulaşım tercihi sorusu, hangi aracın uygun olduğunu netleştirmeye yarar. Bilet ifadesi ise seçimini somutlaştırır. Bu üç parça aynı işi yapmaz: araç yolculuğun türünü, tercih sorusu ihtiyacı, bilet ifadesi de gişedeki isteği belirtir.

Seçim haritası

Bu ilişkiyi gişedeki karar sırası olarak gör:

YANLIŞ: Gideceğin yere değil, yalnızca tanıdık gelen ulaşım sözcüğüne göre seçim yapmak. Bu, yolculuk koşuluyla aracın eşleşmesini koparır.

DOĞRU: Önce varış yerini ve yolculuk türünü belirle, sonra aracı seç. Son olarak o araca uygun bilet ifadesini kullan. Örneğin yakın bir adrese yetişmek isteyen biri şehir içi ulaşım seçeneğini düşünür; başka bir şehre giden Mina ise tren seçer. Aynı soru kalıbı her durumda işe yarasa da cevap, yolculuk ihtiyacına göre değişir.

Bir soruda aracın adını mı, hareket saatini mi, yoksa bilet isteğini mi belirttiğini ayırt et. Örneğin Which train goes to Hillford? uygun aracı ve güzergâhı netleştirir. A train ticket to Hillford, please. ise gişedeki isteği bildirir. Bunları birbirinin yerine kullanma.

Kendine şu tek soruyu sor: Ulaşım sözcükleri ile gişe ifadeleri arasındaki bağlantıda hâlâ belirsiz olan ne? Sonraki adımda bu bağlantıları seyahat sınavındaki rota koşullarına uygulayacaksın.

• Tren saatini şu soruyla sormak uygundur: What time is the train leaving? Bu soru, hareket saatini öğrenmeye yöneliktir ve şimdiki zaman soru yapısını seyahat bağlamında kullanır.
• Başka bir şehre gidecek yolcu hangi aracı seçmeli? Şehirler arası yolculuk senaryosunda uygun aracı seçmek gerekir; burada tren seçeneği yolculuk ihtiyacına uyar.
• Gişede nazikçe tren bileti isterken: A train ___ to Hillford, please. Ticket, gişedeki isteği tamamlar; train ulaşım aracıdır, bilet değildir.