Yer ve Yön Tarifleri

Bir ulaşım seçeneğini belirledikten sonra, hedefin nerede olduğunu sormak yolculuğun bir sonraki adımıdır.

Adres sorma nezaketi, dönüş emirleri ve konum edatları

You are at the bus stop. The library is nearby, but which way should you go? Haritada yalnızca yerleri görmek yeterli mi, yoksa onları doğru sırayla tarif etmek de gerekir?

Basit bir haritadaki hedefe ulaşmak için konum sorusu ve en az iki sıralı yön adımı kurabileceksin.

Konum sorusunu kurma

Bir yerin nerede olduğunu sormak için soru sözcüğünü cümlenin başına getir. Ardından is veya are gelir, sonra aradığın yerin adı söylenir.

• Where is the library? Kütüphane nerede?
• Where are the toilets? Tuvaletler nerede?

Tek bir yer için is, birden fazla yer için are kullanılır. Where the library is? biçiminde yardımcı fiili soru sözcüğünden sonra bırakmak, doğrudan soruda doğru sözcük sırasını bozduğu için sık yapılan bir hatadır. Soruyu kısa tutmak, özellikle sokakta hızlıca yardım isterken anlaşılmasını kolaylaştırır.

Yönleri adım adım söyleme

Haritada önce başlangıç noktasını, sonra hedefi belirle. Her yön cümlesi bir sonraki hareketi açıkça söylesin. Go straight. düz ilerlemeyi, Turn left. sola dönmeyi, Turn right. sağa dönmeyi anlatır. Bunlar emir cümleleridir. İngilizcede emir verirken özne olan “sen” çoğunlukla söylenmez; cümle doğrudan fiille başlar.

NORTH ↑

Otobüs durağından kütüphaneye giden tarif iki sıralı adımdan oluşur: Go straight to the Main Gate. Then turn left. İlk adım seni kapıya götürür; ikinci adım oradan yön değiştirmeni söyler. Then sözcüğü adımların sırasını belirginleştirir. Her iki cümleyi de yalnızca yer adlarını sıralayarak değil, yapılacak hareketi belirterek kur.

Yerleri birbirine bağlama

Yer edatları, haritadaki noktalar arasındaki ilişkiyi açıklar. Next to “yanında”, between “iki yerin arasında”, opposite ise “karşısında” anlamına gelir. Örneğin The library is next to the park. cümlesi kütüphanenin parka yakın ve bitişik konumunu anlatır. The library is between the park and the café. cümlesi ise kütüphaneyi iki yerin arasına yerleştirir.

Türkçedeki “-de/-da” ekini her konum cümlesine aynı biçimde taşımak doğru sonuç vermez. İki yer yan yana ise next to, bir yer iki başka yerin arasındaysa between seç. Yön tarifinde hedefi tarif edilen yerle karıştırma: “Kütüphane nerede?” konumu sorar; hareket emirleri ise oraya nasıl ulaşacağını söyler.

library

kütüphane

straight

dümdüz

left

sol

next to

yanında

• Bir yer için soru kur: Where the station is? doğru mu? Doğrudan soruda is, where sözcüğünden sonra gelir: Where is the station?
• Haritada klinik okul ile bankanın arasındaysa hangisi uygundur? Between, bir yerin iki başka yerin arasında bulunduğunu anlatır.
• Otobüs durağından kapıya git, sonra sola dön: Go straight to the gate. Then ___. İkinci adım, ilk adımda ulaşılan kapıdan sonra yapılacak hareketi belirtir.
• Where is the library? sorusunda özne library kelimesidir. Soru cümlelerinde özne olan yer ismi, yardımcı fiilden sonra gelir.
• İki bina arasındaki konumu anlatmak için hangi edat kullanılır? Between edatı iki nesne arasındaki konumu belirtir.

Ulaşım seçeneğini belirlemek, yolculuğun başlangıcını seçer; şimdi aynı başlangıçtan hedefe giden adımları sıraya koy.

Adımları sıraya koymak

Bir rota, tek tek anlaşılabilen kısa yön emirlerinin doğru sırada birleşmesidir. Başlangıç noktasını belirledikten sonra önce gidilecek yeri, sonra dönülecek noktayı, en son da hedefi söyle. Bu sırayı izleyen kişi, haritaya her baktığında hangi adıma geldiğini anlayabilir.

Bu haritada yolcunun önce istasyondan parka ilerlediğini, sonra parkta sola dönerek müzeye ulaştığını düşün. Rota tek nefeste de anlatılabilir: Go straight to the park. Turn left at the park. The museum is next to the bank. İlk cümle kavşağa kadar ilerlemeyi söyler. İkinci cümle kavşakta yapılacak hareketi verir. Son cümle hedefin yerini, yakındaki başka bir yapıyla ilişkilendirir.

Bir yön tarifini kurarken şu sırayı uygula:

1. Başlangıcı ve hedefi belirle. Konum sorusu, hedefi konuşmaya taşır: Where is the museum?
2. İlk emirle başlangıçtan bir sonraki belirgin noktaya ilerle: Go straight to the park.
3. O noktada gereken dönüşü söyle: Turn left at the park.
4. Hedefe vardığında, gerekiyorsa yakındaki yeri kullanarak hedefin konumunu açıkla: The museum is next to the bank.

Konum sorusundan rota yanıtına

Konum sorusu hedefi tanımlar, yön emirleri hareketi anlatır. Bu iki işlevi tek yanıtta karıştırmamak önemlidir. Örneğin Where is the museum? hedefin nerede olduğunu sorar. Go straight to the park. ise yolcunun ne yapacağını söyler. Yanıtı yalnızca It is next to the bank. diye vermek hedefin yerini açıklar, fakat başlangıç noktasından oraya giden yolu göstermez.

İki parçayı birleştirmek için önce hedefin konumunu sor, sonra yol tarifini sırayla ver. Birinci adım yolcuyu bir kavşağa götürür. İkinci adım kavşakta yönünü değiştirir. Hedefi yakınındaki başka bir yerle tarif eden son cümle de varış yerini ayırt etmeye yardım eder. Böylece kısa yanıt, hem yol hareketini hem hedefin haritadaki ilişkisini içerir.

Sıralama sözcükleri de rotayı takip etmeyi kolaylaştırır. Then, bir adımın ardından gelen hareketi tanıtır: Go straight to the park. Then turn left. Bu iki cümlede önce park kavşağına gidilir, dönüş bundan sonra yapılır. Then olmadan da emirler sırayla verilebilir; ancak özellikle birkaç adım varsa, bu sözcük dinleyene sıradaki hareketi bildirir.

Yer ifadelerini rota içinde kullanmak

Daha önce karşılaşılan yer ifadeleri, yol tarifinde hedefi belirginleştirir. Örneğin next to iki yerin yan yana olduğunu, opposite ise karşı karşıya bulunduğunu söyler. Bunlar yön emirlerinin yerine geçmez. The museum is next to the bank. müzenin nerede olduğunu açıklar; yolcunun oraya nasıl ilerleyeceğini tek başına söylemez.

Çalışılmış rota

İstasyondan müzeye giden örnekte önce hedefi sor: Where is the museum? Sonra hareket adımlarını hedefin yol üzerindeki konumuna göre sırala: Go straight to the park. Turn left at the park. Son olarak hedefi haritadaki ilişkisiyle netleştir: The museum is next to the bank.

Benzer bir haritada başlangıç noktası hotel, ilk kavşak café, hedef ise library olsun. Tam bir yanıt şu şekilde kurulabilir: Where is the library? Go straight to the café. Then turn right. The library is opposite the café. Burada da ilk emir yolcuyu kavşağa götürür, sonraki emir dönüşü verir, son cümle hedefin yerini açıklar. Yeni örnekte dönüşün sağa olması, ilk rotanın sırasını değiştirmez.

Otobüs durağını başlangıç noktası seçtiğinde, hedefi bulmak için haritadaki konumları ve yön adımlarını birlikte kullanırsın.

Şehir içi haritada konum bildirme ve yönlendirme sözlüğü

Haritadaki yerleri ilişkilendirme

Konum sorma kalıpları hedefi belirginleştirir; yön emirleri ise başlangıçtan hedefe ilerletir. Yer edatları, bu iki nokta arasındaki çevreyi tarif eder. Bu yüzden aynı kelimeyi her konum için kullanmak yerine, haritada hangi ilişkinin doğru olduğunu kontrol et.

Aşağıdaki küçük haritada otobüs durağı kavşağın güneyinde, kütüphane kavşağın batısındadır. Banka kütüphanenin yanındadır. Kafeyi kavşağın doğusunda düşün. Kuzeye doğru ilerleyen kişi kavşakta sola dönerse batıya yönelir.

Burada önemli fark, bir yerin yanında olmasıyla karşısında olması arasındadır. Next to bitişik ya da hemen yakın iki yeri bağlar. Opposite karşılıklı yerleri anlatır; iki yerin birbirine bitişik olduğunu söylemez. Haritadaki aralık bu ayrımı değiştirir.

Duraktan kütüphaneye giden örnek

Önce hedefi netleştir. Bir yolcu kütüphaneyi arıyor ve otobüs durağında duruyor. Where is the library? sorusu, haritadaki hedefi belirlemeye yarar. Yanıt yalnızca yerin adını değil, başlangıç noktasına göre konumunu da verebilir.

Kavşak yönünde yüzünü kuzeye çevir. İlk adımda Go straight to the crossroads. de. Bu emir, kavşağa kadar yön değiştirmeden ilerlemeni söyler. To the crossroads bölümü adımın bitiş noktasını açık eder; dinleyen kişi ne kadar ilerlemesi gerektiğini daha kolay izler.

Kavşağa geldiğinde sola dön. Turn left at the crossroads. ifadesindeki at the crossroads, dönüşün nerede yapılacağını belirtir. Bu konum bilgisi önemlidir: aynı sola dönüş daha erken yapılsaydı yolcu hedef sokağa ulaşamayabilirdi. Emir sırasını değiştirmek de rotayı bozar.

Dönüşten sonra kütüphane batı tarafındadır ve bankanın yanındadır. The library is next to the bank. cümlesi, hedefi yakındaki belirgin bir yerle eşleştirir. Böylece yolcu hem hangi tarafa gideceğini hem de vardığında hangi çevre işaretine bakacağını bilir.

Bu adımları bir rota hâline getirirken önce başlangıç ve hedefi belirle, sonra her emir için hareketin yönünü ve bitiş yerini kontrol et. Son olarak, varış noktasını bir yer edatıyla çevresindeki bir yere bağla. Bu sıra, konum sorusu, yön emirleri ve yer bildiren ifadenin aynı tarifte anlaşılır biçimde birleşmesini sağlar.

Konum tarifi, tek tek doğru cümleler kurmaktan fazlasıdır. Her adımın önceki adımın ulaştırdığı noktadan başlaması gerekir. İlk olarak düz ilerlersin, sonra kavşakta dönersin; hedefi tanıtan konum cümlesi ise dönüşten sonra yolcunun doğru yere ulaştığını doğrular. Bir adım hedefe varmadan yeni bir dönüş söylersen, dinleyen kişi dönüşü yanlış kavşakta yapabilir.

Kısa bir kontrol yap: soruda hangi hedefin arandığı belli mi, haritada o hedefin başlangıca göre yeri seçilebiliyor mu, emirler doğru sırada mı, son konum ifadesi hedefi ayırt ediyor mu? Bu dört noktadan biri eksikse tarif belirsizleşir. Örneğin yalnızca sola dön demek, birden fazla kavşak varsa yeterli değildir. At the crossroads gibi bir konum ifadesi dönüş noktasını belirler.

Konuşmada rotayı doğrulama

Son yanıtta yolcu, iki hareketi sıralı biçimde tekrar ederek rotayı doğrular. Bu tekrar, yeni bir yön eklemez; duyduğu sırayı kontrol eder. Then ikinci adımın ilkinden sonra geldiğini gösterir. Konum sorusu hedefi sormaya, yön emirleri yolu yürümeye, yer edatları ise hedefi çevresiyle tanımaya yarar.

opposite

karşısında

• Kişi güneye bakarken sola dönerse haritada hangi yöne gider? Güneye bakan kişinin solu doğuya karşılık gelir; sol ve sağ, yürüyenin baktığı yöne göre belirlenir.
• İki binanın bitişik olduğunu hangi ifade doğru anlatır? Next to iki yerin yan yana olduğunu bildirir; diğer seçenekler farklı konum ilişkileri anlatır.
• Kişi kuzeye bakıyor ve batıya gitmeli. At the junction, turn ___. Kuzeye bakan kişinin solu batıdır; bu nedenle batıya yönelmek için sola dönmesi gerekir.

Ulaşım tercihini belirledikten sonra, başlangıç noktasından hedefe giden yolu haritadaki işaretlere göre tarif et.

Başlangıçtan hedefe

Bir yön tarifi, doğru emirleri doğru sırayla vermektir. Bir haritada başlangıç, hedef ve aradaki belirgin yerler belliyse, önce hangi noktaya ilerleyeceğini, sonra nerede yön değiştireceğini seç. Böylece dinleyen her adımda nerede olduğunu anlayabilir.

Aşağıdaki haritada otobüs durağından kütüphaneye gidiliyor. Kafe, iki yer arasındaki dönüm noktasıdır. Yön tarifi bu sırayı takip eder.

Harita adımları:…

Önceki yolculuk çalışmasında ulaşım tercihini belirlemiştin; şimdi bu başlangıç noktasından hedefe giden tarifin anlaşılır olup olmadığını kontrol et.

Konum ve rota tek akışta

Bir konum sorusu hedefi belirler, yer edatı hedefin başka bir yere göre nerede olduğunu açıklar, yön emirleri ise hareketi sıraya koyar. Bu parçalar birlikte kullanıldığında karşıdaki kişi hem nereye gideceğini hem de hedefi nasıl tanıyacağını anlar.

Haritadaki bağlantılar

Bu örnekte çeşme hem ilk adımın hedefi hem de dönüşün yapıldığı işarettir. Böylece dinleyen kişi, iki emri birbirinden kopuk değil, tek bir rota olarak izler. Son konum cümlesi de sanat salonunu kafenin yanına yerleştirerek varış noktasını doğrular.

Tarifin işleyişini duy

Son konuşmada Mina, iki yön adımını ve hedefin yerini kendi sözleriyle yeniden kuruyor. Bu kısa doğrulama, özellikle at the fountain ifadesinin dönüş noktasını belirttiğini kontrol eder. Bir tarifte yer edatı hedefi tanımlar; yön emri ise oraya ulaşmak için yapılacak hareketi bildirir. Aynı cümlede ikisini kullanmak mümkündür, fakat rollerini ayırt etmek gerekir.

Ulaşım seçimini hatırla ve şu tek soruyu kendine sor: başlangıç noktasını seçtikten sonra, bu haritada hangi ipucu konum tarifini senin için daha anlaşılır kıldı? Bir sonraki aşamada, rota bilgisini içeren seyahat görevlerinde bu beceriyi kullanacaksın.

• “The clinic is opposite the bank” klinik bankanın yanındadır anlamına mı gelir? Opposite karşı karşıya olmayı anlatır; yan yana olmayı değil.
• Bir hedefin yerini sormak için doğru soru hangisidir? Where soru sözcüğünden sonra is, ardından hedef gelir.
• Çeşmeye dümdüz gittikten sonra sola dön: “___ at the fountain.” Turn left çeşmede sola dönme adımını verir ve önceki düz gitme adımını izler.