Şimdiki ve Geçmiş

Zamanı bağlamdan seçmek

Geniş zaman ile geçmiş zamanın günlük yaşamdaki kullanım kontrastı

Mina’nın iki cümlesini karşılaştır. Hangisi alışkanlığını, hangisi dünkü tek bir olayı anlatıyor?

• She usually studies in the library.
• She attended a history lecture yesterday.

Bu kartın sonunda, en az dört kısa bağlamda zaman ipuçlarını açıklayıp şimdiki ya da geçmiş zamanı seçerek doğru fiil biçimiyle cümle kurabileceksin.

İlk cümledeki usually bir alışkanlığı gösterir. Kişi bunu tekrar tekrar yapar. İkinci cümledeki yesterday olayın geçmişte olduğunu bildirir. Bu ipuçları, yalnızca fiilin biçimine bakmaktan daha güvenilir bir başlangıçtır. Önce cümlenin ne anlattığını belirle: tekrarlanan düzen mi, belirli bir geçmiş olay mı?

Alışkanlık ve genel düzen

Güncel bir rutin, her zaman tam şu anda gerçekleşmek zorunda değildir. Mina studies after lunch. cümlesi Mina’nın genel düzenini anlatır. Öğle yemeğinden sonraki her dakikada ders çalıştığını söylemez. Alışkanlıklar ve düzenli işler için geniş zaman kullanılır.

Özne fiilin biçimini etkiler. I study ve they study denir. He studies biçiminde üçüncü tekil kişi öznesiyle fiile ek gelir. Olumsuz cümlede does not kullanıldığında fiil yalın biçime döner: He does not study on Fridays.

Geçmişteki olay

Dün gerçekleşmiş tek bir olayı anlatırken geçmiş zaman seçilir: Mina attended a lecture yesterday. Zaman sözcüğü yesterday, olayın artık geçmişte kaldığını açıkça gösterir. Düzenli fiillerde attended gibi biçimler görülür. Bazı fiillerin geçmiş biçimi farklıdır. Şimdilik önemli olan, geçmiş olay ipucunu fark edip cümleyi geçmiş biçimde kurmaktır.

Fiil biçimlerini karşılaştırma

Aynı fiil, bağlam değişince farklı biçim alır. Aşağıdaki örneklerde rutin cümleler genel düzeni, geçmiş cümleler belirli bir olayı anlatır.

Sık karışan nokta: She is studying every day. cümlesi, günlük alışkanlığı anlatmak için uygun seçim değildir. Alışkanlığı She studies every day. diye anlat. Buna karşılık She is studying now., eylemin şu anda sürdüğünü söyler. now ile every day aynı tür zaman ipucu değildir.

Zamanı seçmeden önce ipucunu cümlenin anlamıyla eşleştir. usually veya every day görürsen tekrarlanan düzeni düşün. yesterday gibi belirli bir geçmiş zaman ifadesi görürsen geçmiş olayı düşün. Şimdi bu farkı, Mina’nın ders programı dışında yeni örneklerde de tanıyabilir misin?

• Nora takes the bus every morning. bir rutini anlatır. Every morning tekrarlanan bir düzeni gösterir, bu nedenle geniş zaman kullanılır.
• Dün tamamlanan bir olayı hangi cümle anlatır? Yesterday geçmişteki belirli olaya işaret eder ve visited geçmiş biçimidir.
• Rutini tamamla: Lena ___ coffee every morning. Every morning rutin ipucudur. Lena üçüncü tekil kişi olduğu için fiil drinks olur.

…

Zaman seçerken önce olayın ne zaman gerçekleştiğini, sonra cümlenin rutin mi yoksa bitmiş bir olay mı anlattığını belirle. Üniversite programında her hafta tekrarlanan bir ders ile dün yapılan tek seferlik bir sunum aynı fiille anlatılmaz. Bu ayrım, zaman zarflarını tek başına ezberlemekten daha güvenilirdir.

Zaman belirteçleri ve fiil çekim kurallarının yan yana kıyaslaması

İpucu ile olay türünü eşleştirme

İlk iki satırdaki fark yalnızca zaman zarfı değildir. İlk cümle, Maya’nın düzenli programına ait bir bilgidir. İkinci cümle, belirli bir geçmiş günde tamamlanan tek bir çalışma olayını bildirir. Güncel rutin ifadesi bir alışkanlığı veya düzenli durumu anlatır. geçmiş olay anlatımı ise bitmiş bir olayı belirli bir geçmiş zamana yerleştirir.

Zamanı adım adım seçme

Bir kampüs günlüğünde şu notlar yer alıyor: Maya hafta içi kütüphanede çalışır. Geçen cuma sunumunu sınıfta yaptı. Her iki cümlede de bir eylem var, fakat eylemlerin zaman ilişkisi farklıdır. Seçimi şu sırayla yap:

1. Zaman ipucunu bul. On weekdays birden fazla güne yayılan düzenli bir örüntü gösterir. Last Friday ise geçmişteki belirli bir günü gösterir.
2. Cümlenin amacını belirle. İlk not, Maya’nın programı hakkında genel bilgi veriyor. İkinci not, tamamlanmış bir sunumu bildiriyor. Böylece rutin için present simple, geçmiş olay için past simple seçilir.
3. Özneye göre fiil biçimini kur. Maya tekil bir özne olduğu için rutin cümlesindeki fiile gerekli biçim verilir. Geçmişteki düzenli fiil present biçiminden presented biçimine geçer.
4. Cümleyi zaman ipucuyla birlikte kontrol et. Maya presents her work in class on weekdays. cümlesi tekrarlanan bir davranışı anlatır. Maya presented her work in class last Friday. cümlesi belirli bir geçmiş olayı anlatır.

Buradaki kritik kontrol, yalnızca fiilin biçimine bakmamaktır. Cümlede last Friday bulunurken fiili rutin biçiminde bırakmak, zaman ipucuyla cümle amacını çeliştirir. Tersine, on weekdays ile anlatılan düzenli programı geçmiş biçime çevirmek, olayın her hafta sürdüğü bilgisini siler.

Aynı özneyle biçim karşılaştırması

Tablo, iki ipucunun görevini ayırır: every week tekrar düzenini, last week tamamlanmış geçmiş zamanı bildirir. Rutin cümlesinde üçüncü tekil şahıs fiiline ek gelen -s ile düzenli geçmiş zaman eki -ed farklı görevler taşır. Bunları birbirinin yerine kullanma. Örneğin Maya attend the seminar every week. rutin cümlesinde özne-fiil biçimi uyuşmaz. Maya attended the seminar last week. geçmiş cümlesinde ise fiil geçmiş biçimdedir.

Bir başka yaygın yanılgı, geçmiş zamanı belirten did kullanıldığında ana fiili de geçmiş biçime çevirmektir. Doğru eşleşme Maya did not attend the seminar last week. biçimindedir. Did geçmiş zamanı zaten gösterdiğinden, ardından fiilin temel biçimi gelir. Olumlu cümlede ise did kullanılmaz: Maya attended the seminar last week.

Diyalogda ipuçlarını izleme…