Geçmişte Süreç

Önceki dersten bildiğin geçmiş zaman seçimini hatırla: olayın ne zaman olduğunu bilmek, eylemin o anda sürüp sürmediğini tek başına göstermez.

Geçmişte sürmekte olan bir eylemi bölen anlık olayın anlatımı

Maya alarm çalmadan önce ne yapıyordu? Alarmın sesini düşününce “çalıştı” demek yeterli mi, yoksa o sıradaki devam eden durumu da anlatmak mı gerekir? Bu fark, bir olay öyküsünün arka planını netleştirir.

Bu kartın sonunda, geçmişte süren bir eylemi onu kesen olayla doğru fiil biçimi ve bağlaçla birleştiren en az üç cümle kurabileceksin.

Süren eylemin biçimi

Öyküde Maya was studying ifadesi, Maya’nın geçmişte belirli bir anda devam eden etkinliğini anlatır. Bu yapı past continuous olarak adlandırılır. İngilizcede yardımcı fiil was veya were ile eylem bildiren fiilin -ing biçimi kullanılır.

Öyküdeki was preparing ve taking notes ifadeleri, alarmdan önce süren çalışma ortamını kurar. Burada önemli olan eylemin bitip bitmediği değil, geçmişteki belirli bir anda devam ediyor oluşudur. Bir fotoğrafın çekildiği anda insanların ne yaptığını anlatmak gibi düşünebilirsin: anlatıcı, o ana ait görüntüyü sözcüklerle verir.

Arka plan ve kesilen olay

Süren bir eylem, başka bir olay gerçekleştiğinde arka planı oluşturabilir. Öyküde Maya okumaya devam ederken Leo mesaj gönderir. Ardından alarm çalar ve Maya dışarı çıkar. Böylece okuyucu hem devam eden durumu hem de akışı değiştiren olayı izler.

While, sürmekte olan arka planı kuran bölümün önünde görülebilir. When ise olayın gerçekleştiği zamanı belirtir: Maya was working when the alarm rang. Bu örnekte çalışmak devam ederken alarm çalmıştır. Bağlaç tek başına fiil biçimini belirlemez. Cümlenin anlattığı süre ve olay ilişkisi de önemlidir.

Yardımcı fiili ve eylemi birlikte kurma

Şu üç cümlede arka plan eylemi, yardımcı fiil ve -ing biçimiyle açıkça gösterilir:

• I was waiting for the bus when the rain started.
• We were discussing the article while the lecturer was preparing the slides.
• He was writing an email when his laptop suddenly stopped working.

Özne I, he ya da she olduğunda was kullanılır. We, you ve they ile were gelir. Sık yapılan hata, yardımcı fiili unutup yalnızca studying demektir. Bu biçim tek başına geçmişte sürme bilgisini kurmaz. Örneğin She was studying cümlesinde hem was hem de studying gerekir.

Süren eylem ile onu kesen olayı aynı cümlede bağlarken hangi bölümün arka planı kurduğunu nasıl anlarsın? Bir sonraki örnekte bağlaçların bu ilişkiyi nasıl görünür kıldığına dikkat et.

• They were discussing the report. cümlesi geçmişte süren eylemi anlatır mı? Were yardımcı fiili ve discussing biçimi, eylemin geçmişte devam ettiğini birlikte gösterir.
• Boşluğu, geçmişte süren eyleme uygun seçenekle tamamla. I öznesiyle was kullanılır ve süren eylem taking biçimini alır.
• Süren eylemi tamamla: They ___ outside when the rain began. They ile were kullanılır. Süren eylem waiting biçimindedir.

Bir geçmiş zaman ipucu, eylemin o anda sürüp sürmediğini tek başına göstermez. Cümledeki iki eylemin görevini de karşılaştır.

İki eylemin cümledeki görevi

Önceki örnekteki arka plan eylemini düşün. Şimdi aynı sahneye, o sırada gerçekleşen kısa bir olayı ekle. Okur böylece hem neyin sürdüğünü hem de neyin o akışı kestiğini anlar.…

Önceki dersten bildiğin şimdiki ve geçmiş zaman ayrımını kullan: anlatımın odağı, eylemin hangi anda gerçekleştiğidir.

Arka plan süreci ile anlık kesintinin zaman eksenindeki konumu

Bağlaç, iki eylemin ilişkisini gösterir

Aynı geçmiş sahnede bir eylem sürerken başka bir olay başlayabilir. Bağlaç, okura bu iki eylemin nasıl bağlandığını gösterir. Ancak bağlacı tek başına seçmek yetmez. Önce hangi eylemin arka planı oluşturduğunu, hangisinin olay akışını değiştirdiğini belirle.

İlk satırdaki iki eylem aynı zaman aralığında sürer. İkinci satırda notları gözden geçirme devam ederken alarm çalar. Üçüncü satır, iki tamamlanmış olayı sıraya koyar. Kendi başına bir arka plan eylemi kurmaz.

Bir cümleyi kurarken izlenecek kararlar

Maya kütüphanede notlarını gözden geçirirken yangın alarmı çalıyor. Olayı İngilizce kurmak için bu adımları uygula.

1. İki eylemi belirle. Notları gözden geçirme uzayan eylemdir. Alarmın çalması kısa, belirgin olaydır. Bu ayrım önemlidir. Eylemlerin sırasını değil, sahnedeki görevlerini gösterir.

2. Süren eylemi seç. Bu eylemi was/were + verb-ing yapısıyla kur. Maya tek kişi olduğu için yardımcı fiil was olur. Fiile -ing eklenir ve cümle Maya was reviewing her notes biçimini alır.

3. Olayı uygun biçimde ekle. Alarmın çalması yeni olaydır. Bunu rang ile anlat. Sonuç: Maya was reviewing her notes when the alarm rang. Burada when, alarmın sürmekte olan eylem sırasında gerçekleştiğini bağlar.

4. Olay sırasını devam ettir. Alarm çaldıktan sonraki hareketi ayrı bir olay olarak ekleyebilirsin: After that, Maya left the library. Bu ifade, alarmı çalma olayından sonra Maya’nın ayrıldığını gösterir. Ayrılmayı was leaving yapma. Burada anlatılan, devam eden bir ayrılma değil, gerçekleşip tamamlanan olaydır.

Bu adımları birleştirince üç ayrı ilişki görünür: Maya was reviewing her notes when the alarm rang. The alarm rang while Daniel was reading in the next room. After that, Maya left the library. İlk cümle kesintiyi, ikinci cümle iki kişinin eylemlerinin çakışmasını, üçüncü cümle olay sırasını kurar.

Fiil biçimini özneye göre kur

Türkçeden aktarırken sık görülen hata, was/were yardımcı fiilini düşürmektir. Maya reviewing her notes tamamlanmış bir İngilizce cümle değildir. Süren eylem için yardımcı fiil ile -ing biçimi birlikte gerekir: Maya was reviewing her notes. Özne çoğulsa ya da you ise were kullanılır.

Bağlaçların görevini de karıştırma. While Maya was reviewing her notes, the alarm rang. cümlesinde bağlaçlı bölüm başta olduğu için ardından virgül gelir. The alarm rang while Maya was reviewing her notes. cümlesinde bağlaçlı bölüm sonda olduğu için genellikle virgül kullanılmaz. Bağlaç cümlede yer değiştirebilir, ama olayların gerçek sırasını değiştirmez.

Diyalogdaki olay bağlantısı

Bu konuşmada ilk yanıt, süren eylemi kesen olayı. Sonraki cümle, iki eylemin aynı anda sürdüğünü. Son yanıt ise olay sırasını gösterir. Kendi cümleni kurarken önce bu üç ilişkiden hangisini anlatacağına karar ver. Ardından süren eylemin öznesine uygun was veya were biçimini seç ve fiile -ing ekle.

• While Leo was writing, his phone buzzed. İki eylem aynı biçimde mi sunuluyor? Yazma sürmekte olan arka plan eylemidir, telefonun çalması ise bu sırada gerçekleşen kısa olaydır.
• Nora was walking to class ___ it started to rain. için uygun bağlaç hangisi? Yağmurun başlaması yürüyüş sürerken gerçekleşen olaydır. when bu bağlantıyı kurar.
• Süren eylemi tamamla: They ___ waiting when the bus arrived. They öznesiyle were kullanılır ve süren eylem waiting biçimindedir.