Yetenek Bildirme

Kampüsteki etkinlik adlarını ve tercihlerini hatırla: Bir becerini İngilizce nasıl anlatırsın? Mina can swim, but she can’t play chess. cümlesinde beceri bilgisi, etkinlik tercihi değil. Bu kartta can ve can’t kullanarak en az dört etkinlik becerisi hakkında olumlu veya olumsuz cümle kuracaksın.

Gitar çalabilen, şarkı söyleyebilen ve spor yapabilen gençlerin becerilerini sergilemesi.

Skills on Campus

Mina and Leo are at a university club fair. Mina can swim and draw. Leo can play chess, but he can’t dance. They ask each other about their skills. Mina asks, “Can you play chess?” Leo answers, “Yes, I can.”

Beceri cümleleri

Beceri bildiren can, bir etkinliği yapabildiğini söyler. Ardından etkinliğin adı değil, eylemi belirten fiilin yalın biçimi gelir. Bu fiil, önüne to almaz ve kişiye göre değişmez.

• I can swim. (Yüzebilirim.)
• Mina can draw. (Mina resim çizebilir.)
• We can play chess. (Satranç oynayabiliriz.)
• Leo can’t dance. (Leo dans edemez.)

Dört cümlede de etkinlik fiili doğrudan can veya can’t sonrasında gelir. Örneğin play chess, satranç oynama becerisini anlatır. Can’t, cannot biçiminin kısaltmasıdır ve becerinin olmadığını belirtir. Burada olumsuz örnek, olumlu cümleyle aynı fiil düzenini korur.

Kişiye göre değişmeyen yapı

Can bütün öznelerle aynı kalır. Bu nedenle I can, Mina can ve they can ifadelerinde yardımcı sözcük değişmez. Aşağıdaki biçimler aynı düzeni farklı öznelerle gösterir.

Beceri sorma

Birinin becerisini öğrenmek için Can cümlenin başına gelir. Sonra kişi, fiilin yalın biçimi ve etkinlik adı sıralanır: Can + kişi + fiil? Örneğin Can you draw? “Resim çizebilir misin?” anlamına gelir. Kısa yanıtta fiili tekrarlamak gerekmez: Yes, I can. veya No, I can’t.

Bir cümleyi kurarken önce etkinliği seç, sonra özneyi ekle ve becerine göre can ya da can’t kullan. Son olarak fiili yalın bırak. Böylece şu dört beceriyi açıkça bildirebilirsin: I can swim. I can draw. I can’t dance. I can play chess.

Can you play chess? sorusuyla başlayan konuşmada, Leo’nun yanıtı Yes, I can. şeklindedir. Bir sonraki adımda becerisi olmayan etkinlikleri daha ayrıntılı karşılaştırabilirsin.

• Doğru mu yanlış mı: “She can sings” doğru bir beceri cümlesidir. Can sonrasında fiil yalın kalır. Üçüncü tekil kişi için fiile -s eklenmez.
• “Biz dans edebiliriz” anlamını hangi cümle verir? Olumlu beceri cümlesinde özne can ve yalın fiilden önce gelir.
• “Mina resim çizebilir” cümlesinde boşluğu tamamla: Mina ___ draw. Can, özne değişse de aynı kalır ve ardından draw yalın biçimde gelir.

Etkinlik adlarını ve tercih bildiren kalıpları kullanarak bir beceriyi sevdiğin bir etkinlikten ayırabilirsin.

Tüm özneler için değişmeyen 'can' yapısı, olumsuz formu ve soru kalıpları.

Beceriyi doğru ifade etmek

Bir etkinlikte başarılı olmayı anlatırken olumlu biçimi, o etkinliği yapamadığını anlatırken olumsuz biçimi seçersin. Önemli olan, cümlenin yalnızca etkinliği değil, o etkinlikle ilgili beceri durumunu bildirmesidir. Örneğin yüzmek bir etkinliktir; bu etkinliği yapabilmek ise beceri bilgisidir.

1. Önce etkinliği belirle. Kampüste bir arkadaşınla hangi etkinlikleri yapabileceğinizi konuştuğunu düşün.
2. Etkinliği yapabiliyorsan olumlu biçimi seç. Yapamıyorsan olumsuz biçimi kullan.
3. Ardından etkinliğin adını fiil olarak ekle. Bu yapıda fiil yalın biçimde kalır.

can /kæn/ yapısından sonra fiil yalın biçimdedir. Olumsuz biçim can't /kænt/ olur ve ardından yine yalın fiil gelir. Bu nedenle üçüncü tekil kişide bile fiile ek gelmez. Yapıyı bir etkinlik etiketi gibi düşünebilirsin: beceri bilgisini veren sözcük değişir, ardından etkinlik fiili yalın kalır.

Adım adım örnek

Mina’nın bisiklete binme becerisini anlatmak istediğini düşün. Önce etkinliği İngilizce fiil olarak seç: ride a bike. Mina’nın bu beceriye sahip olmadığını söylüyorsan olumsuz biçimi kullanırsın. Tam cümle şöyledir: Mina can't ride a bike.

Aynı yapıyı başka bir etkinliğe taşıyalım. Mina resim çizebiliyor, fakat yemek pişiremiyor. Olumlu ve olumsuz cümlelerde özne aynı kalır; yalnızca beceri durumu ve etkinlik fiili değişir: Mina can draw. Mina can't cook. Bu iki cümle birlikte dört parçayı görünür kılar: kişi, olumlu ya da olumsuz beceri bilgisi, yalın fiil ve varsa etkinliği tamamlayan sözcük.

Yakın bir örnek olarak Arda’nın şarkı söyleyebildiğini, ancak satranç oynayamadığını düşün. Cümleler Arda can sing. Arda can't play chess. olur. İlk örnekle arasındaki fark, kişi adının ve etkinliklerin değişmesidir. Yapının temel düzeni değişmez.

Yapabilmek ve tercih etmek

Bir etkinliği yapamamak, o etkinliği sevmemekle aynı anlama gelmez. Biri beceriyi, diğeri kişisel tercihi anlatır. Bir kişi bir etkinliği sevebilir ama henüz yapamayabilir. Tersi de mümkündür: Bir etkinliği yapabilir, ancak onu seçmek istemeyebilir. Bu nedenle cümleyi kurmadan önce kendine “Beceri mi bildiriyorum, tercih mi?” diye sor.

Soru biçimini tanıma

Beceriyi anlatan cümleler, kısa bir yetenek sorusuna yanıt olarak da kullanılabilir. Diyalogdaki Can you cook? sorusu, karşıdaki kişinin yemek pişirme becerisini sorar. Yanıt, beceri durumunu doğrudan bildirir. Bu soru biçiminin kuruluşunu sonraki adımda ayrıntılı biçimde ele alacaksın; burada önemli olan, sorunun bir etkinlikle ilgili yapabilme durumunu sorduğunu fark etmektir.

Dört etkinlik üzerinden kendi beceri bildirimini karşılaştır: I can swim. I can't play chess. I can draw. I can't cook. Her cümlede önce etkinliği, sonra o etkinlikle ilgili gerçek beceri durumunu belirle. Böylece olumlu ve olumsuz cümlelerin biçimini, anlattığın beceriyle tutarlı biçimde kullanırsın.

• Leo can't dance. cümlesinde fiil yalın biçimde midir? can't sonrasında fiil yalın biçimde kullanılır. Fiile üçüncü tekil kişi eki eklenmez.
• Ada yüzmeyi seviyor ama yüzemiyor. Beceri cümlesi hangisi? Cümle tercih değil, yapamama bilgisini bildirir. can't sonrasında swim yalın kalır.
• Mira bisiklete binebilir: Mira can ___ a bike. Bisiklete binme etkinliği ride a bike biçimindedir ve can sonrasında fiil yalın kalır.

Can ve Can’t Yetenek Cümleleri Eşleştirmesi

• I can swim. — Yüzebilirim / yüzmeyi biliyorum.
• She can draw pictures. — O resim çizebilir.
• He can’t dance. — O dans edemez / dans etmeyi bilmez.
• They can play chess. — Onlar satranç oynayabilirler.
• Can you speak English? — İngilizce konuşabilir misin?

Bir etkinliği sevmen, o etkinliği yapabildiğin anlamına gelmez; beğeni ile beceri farklı bilgilerdir. Kampüs etkinliklerini ve tercihlerini hatırlayarak, şimdi bir kişiye hangi etkinlikleri yapabildiğini sorup yanıtındaki beceri bilgisini ayırt et.

Soru biçiminde özne ve fiil

Bir beceriyi sormak için cümlenin başındaki yardımcı fiili öne alırsın. Soru sırası şöyledir: önce can, sonra kişi, ardından fiilin yalın biçimi. Bu sıra, olumlu cümledeki özne-fiil düzeninden ayrılır.

• Olumlu bildirim: Mina can swim.
• Beceri sorusu: Can Mina swim?
• Olumsuz bildirim: Mina can’t swim.

Soruya kısa yanıt verirken beceriyi yeniden söylemen gerekmez. Olumlu yanıt Yes, she can., olumsuz yanıt No, she can’t. biçimindedir. Yanıttaki kişi zamiri, sorulan kişiyle aynı kişiyi göstermelidir: Can Leo cook? sorusunda Yes, he can. uygundur; Yes, I can. ise soruyu yanıtlayan kişi kendisinden söz ediyorsa kullanılır.

Bir soruyu ve yanıtı adım adım kurma

Mina’nın dört etkinlikteki becerisini öğrenmek istediğini düşün. Önce hangi etkinliği soracağını seç. Etkinlik fiilini cümlenin sonuna getir, çünkü soruda kişi bilgisinden sonra becerinin kendisi gelir. Sonra can sözcüğünü başa al ve etkinliği yapacak kişiyi belirt.

1. Yüzme becerisini sor: Can Mina swim?

Can baştadır; Mina sorunun öznesidir; swim fiili yalın biçimdedir. Burada yüzme becerisi sorulur, yüzmeyi sevip sevmediği değil.

2. Olumlu yanıtı kur: Yes, she can.

Mina yerine she kullanılır. Kısa yanıtta beceri fiilini tekrarlamak zorunlu değildir.

3. Yemek pişirme becerisini sor: Can Mina cook?

Yanıt No, she can’t. ise aynı etkinlik hakkında olumsuz beceri bilgisi verir. Bu, Mina’nın yemek pişirmeyi sevmediğini kanıtlamaz.

4. Üçüncü ve dördüncü etkinlikleri de ayrı ayrı sor: Can Mina dance? ve Can Mina play chess?

Mina dans edebiliyorsa Yes, she can. de. Satranç oynayamıyorsa No, she can’t. de. Böylece dört etkinlik için olumlu ya da olumsuz beceri bilgisi üretmiş olursun.

En sık karışan nokta, bildirimi soru gibi yalnızca ses tonuyla söylemektir. Mina can swim? konuşmada şaşkınlıkla tekrar edilen bir bildirim olabilir; temel beceri sorusu olarak Can Mina swim? kullan. Bir başka tuzak da yardımcı fiilden sonra eyleme ek getirmektir. Can Mina swims? doğru değildir; soru düzeninde fiil yalın kalır.

Aynı biçim, farklı amaç

Tahmin et: Bir arkadaşın müzik kulübünde gitar çalıp çalamadığını soruyorsun. Can you play the guitar? beceri sorusu olabilir. Ancak birinden gitar çalmasını rica ettiğin durumda aynı sözler rica anlamı da taşıyabilir. Bağlam, sorunun beceriyi öğrenmek mi yoksa eylemi istemek mi olduğunu gösterir. Bu kartta yanıtı beceri bilgisi olarak yorumla.

Mina ile Leo’nun kulüp konuşmasında sorular dört etkinliği birbirinden ayırır. Yanıt verirken önce sorudaki kişiyi belirle, sonra o kişiyle uyumlu zamiri kullan. Olumsuz yanıtı da olumlu yanıtla aynı kısa yapıda tut. Böylece can ve can’t bilgisi beğeniyle karışmaz.

• Can Ava sing? doğru beceri soru düzeninde midir? Can öne gelir, ardından kişi ve yalın fiil kullanılır.
• Can Omar skate? sorusuna hangi yanıt uyumludur? Soru Omar hakkında olduğu için kısa yanıtta he kullanılır ve can değişmeden kalır.
• Can Sara ___ the piano? cümlesinde yalın fiili seç. Can sonrasında fiil yalın biçimdedir. Bu nedenle play kullanılır.

Kampüs etkinliklerini ve tercihlerini zaten tanıyorsun; şimdi beceri kartlarındaki işaretleri kullanarak kişinin yapabildiklerini kısa cümlelere dönüştür.

Kart işaretlerini beceri cümlesine çevir

Bir beceri kartındaki olumlu işaret, kişinin etkinliği yapabildiğini; olumsuz işaret ise o etkinliği yapamadığını gösterir. İşareti gördüğünde önce kimin kartı olduğunu, sonra hangi etkinliğin işaretlendiğini belirle. Ardından bu bilgiyi tam bir cümleyle aktar. Böylece yalnızca kartı okumaz, karşıdaki kişinin becerileri hakkında anlaşılır bilgi verirsin.

Örneğin, Leo’nun kartında çizim ve bisiklet sürme olumlu, piyano çalma ve paten kayma olumsuz işaretlenmiş olsun. Dört bilgiyi dört ayrı cümleye dönüştür:

• Leo can draw.
• Leo can ride a bike.
• Leo can't play the piano.
• Leo can't skate.

Her cümle tek bir beceri bildirir. Olumlu ve olumsuz biçimler birbirinin yerine kullanılamaz. Leo’nun piyano çalma işareti olumsuzsa, Leo can play the piano. demek karttaki bilgiyi tersine çevirir. Olumsuz cümledeki can't, kişinin bu etkinliği yapamadığını bildirir.

Kısa cevap, sorudaki kişiyi izler

Bir arkadaşın beceri kartını gösterip soru sorduğunda, önce etkinliği ve işaretini kontrol et. Sorudaki kişi Leo ise kısa yanıtta da Leo’yu anlatan zamir kullanılır. Olumlu işaretli bir etkinlik için Can Leo draw? sorusuna Yes, he can. yanıtı uygundur. Olumsuz işaretli etkinlik için Can Leo skate? sorusunun kısa yanıtı No, he can't. olur.

Sorudaki etkinlik değişince yanıtın anlamı da değişir. Leo çizebiliyor diye paten de kayabiliyor sonucuna varamazsın. Her yanıtı ilgili kart işaretiyle eşleştir. Bu, özellikle bir kulüp tanıtımında önemlidir: yanlış bir olumlu yanıt, kişiye sahip olmadığı bir beceriyi yükler; yanlış bir olumsuz yanıt ise gerçek bir beceriyi görünmez kılar.

Soruyu bilgiyle eşleştir

Bir yetenek sorusu, belirli bir kişinin belirli bir etkinliği yapıp yapamadığını sorar. Cümledeki etkinliği kartta bulmadan yalnızca kişinin genel becerilerine bakarak yanıt verme. Leo’nun çizim kartı olumlu, paten kartı olumsuzsa, çizim sorusuna olumlu; paten sorusuna olumsuz yanıt ver. Kısa yanıt, etkinlik adını tekrar etmeden konuşmayı sürdürür.

Kulüp tanıtımında dört ayrı beceriyi tek bir uzun cümleye sıkıştırmak yerine dört kısa cümle kurmak daha nettir. Dinleyici her cümlede yeni bir beceriyi kolayca fark eder. Olumlu ve olumsuz işaretleri birlikte sunmak da beceri profilini daha doğru gösterir. Bir kişi bazı etkinlikleri yapabilir, bazılarını yapamayabilir; kartın amacı bütün bilgileri aynı anda ve doğru yönde aktarmaktır.

Yeni bir kartı sesli tanıt

Aşağıdaki öğrenci profili için dört tam cümle kur. Her cümlede aynı kişiyi anlat ve karttaki işareti değiştirme.

• Amira: yemek yapma olumlu
• Amira: şarkı söyleme olumsuz
• Amira: fotoğraf çekme olumlu
• Amira: paten kayma olumsuz

Dört bilgiyi de İngilizce cümlelerle aktar. Sonra bir arkadaşının sorabileceği iki ayrı yetenek sorusu oluştur: biri olumlu işaretli, diğeri olumsuz işaretli bir etkinlik hakkında olsun. Her soruya kartla uyuşan kısa bir yanıt ver. Bu görevde önemli olan çok sayıda etkinlik adı kullanmak değil, her etkinlik için doğru olumlu veya olumsuz biçimi seçmektir.

Cümlelerini denetlerken her birinde kişinin adının bulunduğunu ve becerinin açıkça anlaşıldığını kontrol et. Olumsuz işaretli iki etkinliği yanlışlıkla olumlu anlatmadığından emin ol. Sorularında da yalnızca kartta bilgi bulunan etkinlikleri sor. Kartta yer almayan bir beceri hakkında kesin yanıt vermek, bilgiyi tahminle değiştirmek olur.

Bir öğrenci tanıtım masasında aynı yöntemi kullanabilir. Ziyaretçi, gönüllünün hangi etkinlikleri yapabildiğini sorar; gönüllü karttaki işaretlere dayanarak kısa cümleler kurar. Böylece beceriler hem tanıtım konuşmasında hem de soru-cevapta doğru aktarılır. Kart bir liste sunsa da konuşmanın amacı işaretleri tekrar etmek değildir. Amaç, işaretlerin anlamını karşıdaki kişinin anlayacağı İngilizce cümlelere dönüştürmektir.

can

Bir kişinin bir etkinliği yapabildiğini bildiren yardımcı fiil.

• Kartında dans işareti olumlu olan Ece için hangi cümle uygundur? Olumlu işaret, kişinin etkinliği yapabildiğini bildirir. Bu nedenle olumlu biçim seçilir.
• Kartı paten için olumsuz olan Ali'ye hangi soru ve yanıt uyar? Olumsuz kart işareti olumsuz kısa yanıt gerektirir. Soruda da yardımcı fiil özneden önce gelir.
• Duru fotoğraf çekebiliyor ama gitar çalamıyor: Duru can take photos. She ___ play the guitar. İlk cümle olumlu beceriyi, ikinci cümle olumsuz beceriyi bildirir. Her ikisinde de fiil yalın biçimdedir.