Geçmiş Zaman Soruları

Dün için kurduğun olumsuz cümlede didn't kullanmıştın. Deniz’in kütüphaneye gidip gitmediğini sormak istesen, didn't yerine hangi biçimi seçerdin? Soruyu kurarken geçmiş zaman işaretinin yerini değiştirebilir misin?

Did ile Evet/Hayır soruları ve soru sözcükleriyle detay alma

Geçmişteki olayları Did ile başlayan evet-hayır sorularına ve bilgi sorularına dönüştürmeyi, uygun kısa yanıtlarla birlikte açıklayabilirsin.

Soruda geçmiş zamanın yeri

Önceki olumsuz yapıyı hatırla: geçmiş bilgisini didn't taşır ve ardından fiilin yalın biçimi gelir. Evet-hayır sorusunda aynı yardımcı fiil cümlenin başına geçer. Sıra şöyledir: Did + özne + fiilin yalın biçimi?

Dönüşümde özne yerini korur, ancak did öznenin önüne gelir. Fiil de yalın biçime döner. Örneğin found, olumlu cümlede geçmiş biçimidir; soruda find kullanılır. Did, geçmiş zaman işaretini zaten taşıdığı için fiile ikinci kez geçmiş biçimi verilmez.

Bilgi sorusunda sözcük sırası

Bir olayın yerini veya nesnesini öğrenmek için soru sözcüğünü en başa ekle. Ardından evet-hayır sorusundaki düzeni koru:

• What + did + özne + yalın fiil? What did Deniz find?
• Where + did + özne + yalın fiil? Where did Deniz find the notebook?
• When + did + özne + yalın fiil? When did Mira meet Deniz?

Yanıt, sorunun istediği bilgiyi verir: He found his notebook. ya da She met him yesterday.

Soruyu kurarken önce hangi bilginin eksik olduğunu belirle: evet-hayır yanıtı mı, yoksa kişi, yer veya zaman gibi bir ayrıntı mı? Sonraki adımda kısa yanıtların bu sorulara nasıl uyduğunu daha yakından incele.

• Geçmiş zaman sorusunda yardımcı fiil öznenin önüne gelir. Doğru mu? Evet-hayır sorusunda sıra Did, özne ve yalın fiildir; soru sözcüğü varsa en başa gelir.
• Hangi soru iki kez geçmiş zaman işareti kullanır? Did geçmiş zaman bilgisini taşır; ardından fiilin geçmiş biçimi değil, yalın biçimi gelmelidir.
• “Ece dün ne satın aldı?” sorusunun doğru İngilizce biçimi hangisidir? Bilgi sorusunda soru sözcüğü başa gelir, ardından did, özne ve yalın fiil sıralanır.

Dün yaşanmayan bir olayı anlatırken didn’t ile fiilin yalın biçimini kullanmıştın; şimdi aynı geçmiş olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini soran kişiye kısa ve açık yanıt ver.

Yanıtın odağı

Kısa yanıt, sorudaki eylemi yeniden anlatmadan yalnızca olumlu ya da olumsuz sonucu verir. Bir arkadaşın Deniz’in kütüphaneye gidip gitmediğini sorarsa, uzun bir cümle kurmak yerine Yes, he did. veya No, he didn’t. diyebilirsin. Böylece hem yanıt kısa kalır hem de sorudaki geçmiş zaman yapısı korunur.

Soruyu dinlerken iki parçayı izle: Did ve özne. Olumlu yanıtın kısa kalıbında did kullanılır. Olumsuz yanıtın kısa kalıbında didn’t kullanılır. Özne değişebilir, fakat olumlu kısa yanıttaki did değişmez.

Bu kısa yanıtlarda ana eylem söylenmez. Örneğin Did you read the article? sorusuna Yes, I did. demek yeterlidir. Yes, I read the article. de dilbilgisi bakımından mümkün bir tam yanıttır, ancak kısa yanıt değildir. Konuşmanın akışında karşı taraf zaten hangi eylemi sorduğunu bilir.

Konuşmada yanıtı seçmek

Diyalogda Maya önce iki evet-hayır sorusu soruyor. Deniz ilkinde olumlu, ikincisinde olumsuz kısa yanıt veriyor. Sonra Maya bir bilgi sorusu yöneltiyor ve Deniz, sorulan bilgiyi taşıyan bir cümleyle karşılık veriyor. Kısa yanıtın görevi, evet-hayır sorusuna sonucu bildirmektir. Bilgi sorusunun yanıtı ise istenen ayrıntıyı vermelidir.

Yanıtı adım adım kurmak

1. Önce sorunun Did ile başlayıp başlamadığını ve hangi özne hakkında olduğunu belirle. Did Maya call? sorusunda özne Mayadır.
2. Yanıt olumluysa Yes, özne zamiri ve did sırasını kullan. Maya yerine she gelir: Yes, she did.
3. Yanıt olumsuzsa aynı özne zamirini koru ve didn’t kullan: No, she didn’t.

Buradaki önemli seçim, sorudaki ismi yanıtta uygun özne zamirine dönüştürmektir. Soruda your friends geçiyorsa yanıt they ile kurulur. Örneğin Did your friends arrive? sorusuna Yes, they did. denebilir. Birinci tekil kişiyle sorulan Did you...? sorusuna yanıt veren kişi kendi açısından I kullanır: Yes, I did. Diyalogdaki Did you visit the library? ve Yes, I did. eşleşmesi bunu gösterir.

Kısa yanıt ile bilgi yanıtı

Şimdi benzer bir örneği karşılaştır. Did Leo bring his notes? sorusuna No, he didn’t. diyerek yalnızca olumsuz sonucu bildirirsin. Aynı konuşmada What did Leo bring? sorulursa He brought his laptop. gibi istenen nesneyi söyleyen bir yanıt gerekir. İlk soruda yanıtın biçimini Yes veya No belirler. İkinci soruda yanıt, bilgi isteyen soru sözcüğüne göre seçilir.

Bu ayrım, bilgi sorularını kurarken de önemlidir. What, where veya when sorusu yalnızca evet ya da hayır beklemez. Örneğin Where did Ana study? sorusu yer bilgisi ister. Uygun yanıt At the library. olabilir. Soru yapısında did yer alırken yanıt cümlesinde geçmişte olan eylemi anlatan fiil kullanılır. Ayrıntılı soru sözcüğü örüntüleri ayrıca incelenecek; burada amaç, kısa yanıtı bilgi yanıtıyla karıştırmamaktır.

Kısa bir kontrol yap: Önce yanıtın evet mi hayır mı olduğunu seç, sonra konuşan kişinin kim olduğunu belirle ve en son did ya da didn’t ile bitir. Bu sıra, kısa yanıtı hem doğru hem de doğal kılar. Bilgi sorusunda ise evet-hayır kalıbına zorlamak yerine sorulan ayrıntıyı doğrudan ver.

• Did you call Sam? sorusuna kendin Yes, you did. dersin. Yanıtlayan kişi kendisinden söz ettiği için I kullanır: Yes, I did.
• Did Arda and Ece arrive? sorusuna hangi kısa yanıt uygundur? Arda and Ece için they kullanılır ve olumlu kısa yanıtta did gelir.
• Where did Eda study? sorusuna yer belirten kısa yanıt yaz. Where yer bilgisi ister; bu nedenle yalnızca Yes veya No demek yeterli değildir.

Olumsuz geçmiş cümlelerinde yardımcı fiilin taşıdığı geçmiş zaman bilgisini hatırla; soru kurarken aynı yardımcı fiil öznenin önüne geçer.

Evet/Hayır soruları ile WH- bilgi sorularının karşılaştırması

Bilgi sorusunun odağı

Bir bilgi sorusu, yalnızca olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini değil, olayın belirli bir ayrıntısını öğrenir. Bu ayrıntı soru sözcüğüyle belirtilir: kişi veya şey için what, yer için where, zaman için when. Soru sözcüğü, sorunun başına gelir; ardından geçmiş zaman sorusunun düzeni devam eder.

Şimdi tek bir olayı inceleyelim: Maya dün laboratuvara otobüsle gitti. Bu bilgiden farklı ayrıntıları sorabiliriz. Olayın kendisini doğrulamak için Did Maya go to the lab by bus? deriz. Yolculuğun nasıl gerçekleştiğini biliyoruz, ama ulaşım aracını öğrenmek istiyorsak How did Maya go to the lab? diye sorarız. Yer bilgisi için Where did Maya go?, zaman bilgisi için When did Maya go to the lab? kullanırız.

Dört soruda da geçmiş olay aynıdır. Değişen, soranın aradığı bilgidir. Bu yüzden önce kendine “Hangi ayrıntıyı bilmiyorum?” diye sor. Cevap yer ise where, zaman ise when, şey veya eylemle ilgili bilgi ise what seç. Ulaşım biçimi gibi başka ayrıntılarda uygun soru sözcüğü değişebilir; ancak burada önemli olan, soru sözcüğünün hangi bilgiyi istediğini açık etmesidir.

Bir soruyu adım adım kurma

Bir arkadaşının dün kampüste bir poster bulduğunu düşün. Posterle ilgili hangi bilgiyi öğrenmek istediğin, sorunun biçimini belirler. Örneğin posterin yerini öğrenmek istiyorsan şu adımları izlersin:

1. Aranan bilgiyi belirle. Yer sorulduğu için soru sözcüğü where olur. Bu sözcük en başa gelir.
2. Geçmiş soru yardımcısını ekle. Did, soru yapısında öznenin önüne geçer. Böylece sıra Where did olur.
3. Özneyi yerleştir. Olayı yapan kişi arkadaşın olduğu için özne your friend olur.
4. Ana fiili yalın biçimde kullan. found, olumlu geçmiş cümlede görülebilir; fakat soruda did geçmişliği zaten gösterdiği için fiil find biçimine döner.
5. Cümlenin kalanını ekle. Tam soru Where did your friend find the poster? olur.

En yaygın hata, geçmiş zaman işaretini iki kez kullanmaktır. Where did your friend found the poster? biçiminde hem did hem geçmiş biçimli found kullanılır. Soru yapısında bu ikili kullanım doğru değildir. Yardımcı fiil geçmişliği gösterir, ana fiil yalın kalır. Bu iki işi ayrı tutmak, sorunun sözcük sırasını da görünür kılar.

Soru türlerini karşılaştırma

İlk soru, evet-hayır yanıtı bekler. Uygun kısa yanıt Yes, they did. veya No, they didn’t. olabilir. Bilgi sorularında ise yalnızca Yes ya da No yeterli olmaz; sorulan ayrıntıyı vermek gerekir. Örneğin Where did your friend find the poster? sorusuna In the library. yanıtı uygundur. Did your friend find the poster? sorusuna ise Yes, they did. kısa yanıtı uygundur.

Şimdi şu durumu tahmin et: Bir öğrenci konserin ne zaman başladığını öğrenmek istiyor. Did the concert start? yalnızca başlayıp başlamadığını sorar; aranan saat bilgisi değildir. When did the concert start? ise zaman ayrıntısını ister. Sorunun başındaki when, yanıtın zaman bildirmesi gerektiğini gösterir.

Kısa yanıt ile bilgi yanıtını birbirine karıştırma. Where sorusuna Yes, it did. demek, sorulan yeri vermez. Buna karşılık evet-hayır sorusuna yalnızca bir yer adı söylemek, olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini doğrudan yanıtlamaz. Önce soru türünü sınıflandır, sonra yanıtı ona göre seç.

Sorudaki düzeni konuşmada görme

Konuşmada Where did you find the poster? ve When did you see it? bilgi sorularıdır; yanıtlar yer ve zaman ayrıntısını verir. Son soru Did you take a photo? ise evet-hayır sorusudur ve kısa yanıtla karşılanır. Üçünde de did öznenin önündedir; ana fiiller find, see ve take yalın biçimdedir. Bu karşılaştırma, soru sözcüğünün bilgi odağını, did ile özne sırasının ise geçmiş soru yapısını kurduğunu gösterir.

• Where did Sam went? doğru bir bilgi sorusu mudur? Did geçmişliği taşıdığı için ana fiil yalın kalır; doğru biçim Where did Sam go? olur.
• Nia dün bir anahtar buldu. Bulduğu şeyi soran doğru soru hangisi? What aranan şeyi belirtir, did özneden önce gelir ve ana fiil yalın biçimde kullanılır.
• When did Omar leave? sorusuna zaman bildiren kısa yanıt verin. When zaman bilgisini ister; evet-hayır yanıtı ya da yer bildiren bir yanıt bu soruyu karşılamaz.

Olumsuz geçmiş cümlesinde didn't yardımcı fiilinin geçmiş zamanı taşıdığını ve ardından yalın fiil geldiğini hatırla; şimdi bu bilgiyi olay kartlarından soru üretirken kullan.

Olay kartındaki bilgiyi soruya dönüştürmek

Bir olay kartı, yaşananları kısa ipuçlarıyla verir. Soru kurarken önce hangi bilgilerin belli olduğunu, hangisini öğrenmek istediğini seç. Olayın gerçekleşip gerçekleşmediğini soruyorsan yanıt yes/no türündedir. Kişi, yer veya zaman gibi belirli bir ayrıntıyı soruyorsan bilgi sorusu kurarsın.

Kartta Maya’nın kampüs galerisini salı günü ziyaret ettiği yazsın. Olayı doğrulayan soru Did Maya visit the campus gallery? olur. Kişi ve eylem bellidir; yalnızca ziyaretin gerçekleşip gerçekleşmediği sorulur. Olumlu kısa yanıt Yes, she did., olumsuz kısa yanıt No, she didn’t. şeklindedir.

Aynı karttan yer bilgisini soran Where did Maya go? sorusunu da kurabilirsin. Kartın bilgisine göre yanıt She went to the campus gallery. olur. Zamanı öğrenmek için When did Maya visit the gallery? diye sorarsın; yanıt She visited it on Tuesday. olur. Soru sözcüğü, aradığın ayrıntıyı baştan belirler.

Bu soruları kurarken üç parçayı birlikte denetle: gerekiyorsa soru sözcüğü başa gelir, did özneden önce kullanılır ve ana fiil yalın kalır. Örneğin Did Maya visited the gallery? doğru değildir. Burada geçmişlik hem yardımcı fiille hem de ana fiilin geçmiş biçimiyle gösterilmiştir. Doğru soru Did Maya visit the gallery? olur. Bilgi sorusunda da ana fiil yalın kalır: Where did Maya go?

Yanıtın soruyla eşleşmesi

Kısa yanıtı sorunun istediği bilgiye göre seç. Did Maya visit the gallery? sorusu ziyaretin gerçekleşip gerçekleşmediğini sorar. Bu nedenle Yes, she did. veya No, she didn’t. uygun yanıttır. Ancak Where did Maya go? sorusu bir yer bekler. Ona yalnızca Yes, she did. demek, sorunun istediği ayrıntıyı vermez.

Bir konuşmada bu iki soru türü art arda kullanılabilir. Önce Did Maya visit the gallery? diye sorup kısa yanıt alırsın. Ardından What did she see there? gibi bir takip sorusuyla yeni bir ayrıntı öğrenirsin. Kısa yanıt ilk soruyu kapatır; bilgi sorusu konuşmayı ilerletir. Yanıtı değerlendirirken yalnızca cümlenin geçmiş zamanlı olup olmadığına değil, sorulan bilgiyi gerçekten verip vermediğine de bak.

Soru kalıbını farklı öznelerle kullanmak

Aynı soru yapısı farklı öznelerle de çalışır. Aşağıdaki örneklerde soru biçimini ve ona uygun olumsuz kısa yanıtı birlikte incele. Her soruda yardımcı fiilin yeri sabit kalır; özne değişince ana fiilin biçimi değişmez.

Yeni olay kartına aktarım

Şimdi başka bir kartı kullan. Omar bir fotoğraf sergisini ziyaret etti, eski kampüs binalarının fotoğraflarını gördü ve sergi cumartesi günü gerçekleşti. Bu ipuçlarından bir doğrulama sorusu ve iki farklı bilgi sorusu oluştur. Birinde serginin nerede gerçekleştiğini, diğerinde Omar’ın ne gördüğünü sor.

Sorularını kurduktan sonra doğrulama sorusuna hem olumlu hem olumsuz kısa yanıt ver. Bilgi sorularını ise karttaki ayrıntılarla yanıtla. Son kontrolde soru sözcüğünün aradığın bilgiyle eşleştiğinden, did sözcüğünün özneden önce geldiğinden ve ana fiilin yalın kaldığından emin ol. Böylece tek bir karttan hem olayın gerçekleşmesini doğrular hem de ayrıntıları öğrenirsin.

• Ana fiil yalın mı: Did Ava choose a seat? Did geçmiş zamanı taşıdığı için ana fiil yalın biçimde kalır.
• Lina pazartesi bir dosya gönderdi. Zamanı soran soru hangisi? Zamanı soran sözcük başta yer alır, ardından did ve özne gelir; ana fiil yalındır.
• Did Sam find the room? sorusuna olumlu kısa yanıt verin. Olumlu kısa yanıt, özne zamirini ve did sözcüğünü kullanır.

Geçmiş olumsuzlukta didn't kullanıldığını ve ardından fiilin yalın kaldığını hatırla; röportajda aynı olayın ayrıntılarını öğrenmek için sorunun odağını değiştirirsin.

A Short Campus Interview

Deniz interviewed Ece about her day at the university yesterday. “Did you attend the film talk?” Deniz asked. “Yes, I did,” Ece replied. “Where did you meet your friends?” Deniz continued. “We met near the main hall,” Ece said. Deniz wrote down the answers and asked one final question: “Did the talk finish late?” “No, it didn’t,” Ece answered.

Röportajda sorunun odağı

Bir yanıt, sonraki sorunun yönünü belirler. Deniz önce etkinliğe katılımı doğruladı, sonra buluşma yerini sordu. Böylece kısa bir yes/no sorusundan ayrıntı isteyen bir bilgi sorusuna geçti. Soruyu seçerken önce hangi bilgiyi henüz bilmediğini belirle: olayın gerçekleşip gerçekleşmediği mi, yoksa nerede ya da ne zaman olduğu mu?

Yanıtın kendisi de sonraki adımı kurmaya yardım eder. Yes, I did. yanıtı katılımı netleştirir; ardından Where did you meet your friends? gibi bir soru ayrıntıyı açar. Burada bilgi sözcüğü cümlenin başında yer alır, did öznenin önüne gelir, ana fiil yalın kalır. Sorudaki her parçanın görevi farklıdır: bilgi sözcüğü aranan ayrıntıyı, yardımcı fiil soru yapısını, özne ise eylemi kimin yaptığını gösterir.

Kısa yanıt, bütün cümleyi tekrarlamadan sorunun olumlu ya da olumsuz karşılığını verir. Özneyi uygun zamirle değiştirirken did biçimini korursun. Did Maya reserve a seat? Yes, she did. örneğinde yanıt, Maya için she zamirini kullanır. Yanıt olumsuzsa No, she didn’t. denir. Bu kısa biçimler, röportajın akışını doğal tutar; ayrıntı gerekiyorsa ardından yeni bir bilgi sorusu gelir.

Soru ve yanıt bağlantısı

Bir görüşmeyi değerlendirirken yalnızca tek bir cümlenin doğru olup olmadığına bakma. Sorunun istenen bilgiyi gerçekten arayıp aramadığını ve yanıtın o bilgiye karşılık verip vermediğini de denetle. Örneğin yer sorusu sorulmuşsa yalnızca Yes, I did. demek yer bilgisini sağlamaz. Kısa yanıt, evet-hayır sorusuna uygundur; yer, zaman veya eylem ayrıntısı için yanıtın içeriğini açıkça söylemek gerekir.

DOĞRU: Önce sorunun amacını belirle, sonra yanıtı onunla eşleştir. HATALI: Her soruya aynı kısa yanıt biçimini uygulamak.

Geçmiş zaman ifadeleri sonraki konuda, bu röportajdaki olayların ne zaman gerçekleştiğini daha kesin anlatmana yardım edecek. Önceki olumsuz cümle çalışmasından aklında kalan şu ayrımı kendine sor: didn’t sonrasında ana fiil hangi biçimde kullanılır? Ardından kendin için tek bir özel not yaz: Röportaj sorularında hangi seçim artık daha açık, hangisi hâlâ biraz belirsiz?

• Soruyu çözümle: Did Lina borrow a book? Uygun kısa yanıt hangisi? Kısa yanıt özne zamirini ve did biçimini kullanır; ana fiili tekrar etmez.
• When did Arda arrive? sorusunda arrived kullanmak doğru mudur? Geçmiş zaman bilgisini did taşır; ardından ana fiil yalın biçimde gelir.
• Where did Mira ___ her notes? Cümledeki fiili tamamla. Did öznenin önünde yer alır ve ardından yalın leave gelir.
• Did you go to the park? Yes, I did. is a correct short answer. Kısa yanıtlarda did yardımcı fiilini kullanarak özne ile uyumlu, kısa ve doğru bir yanıt verilmiştir.
• Choose the correct word order for a past information question. Bilgi sorularında Wh- sözcüğü en başa gelir, ardından did ve özne takip eder.