Geçmiş Zaman İfadeleri

Dünkü eylemleri ve geçmiş zaman sorularını biliyorsun; şimdi olayın ne zaman gerçekleştiğini belirten sözcüklere dikkat et.

Yesterday, ago ve last belirteçlerinin cümledeki anlam ve konumu

Zaman ipucunu seçme

Mina'nın mesajındaki iki zaman ifadesi aynı türden bir zamanı göstermiyor. Birincisi, konuşma gününden hemen önceki günü; ikincisi ise geçmişte tamamlanmış bir haftanın belirli gününü anlatıyor. Sen de tamamlanmış olayın zamanına ve cümle bağlamına göre geçmiş zaman ifadesini seçip doğal bir yere koyabileceksin.

Mina’nın çalışma grubuna katıldığı zamanı anlatmak için hangisi uygun: yesterday mi, last Monday mi? İki seçenek de geçmişi gösterir, fakat aynı zaman aralığını anlatmaz.

Gün ve dönem belirten ifadeler

Yesterday, konuşma gününden bir önceki günü gösterir. Günün bir bölümü eklendiğinde ifade yesterday morning veya yesterday evening olur. Böylece olayın yalnızca “dün” gerçekleştiği değil, günün hangi bölümünde olduğu da anlaşılır.

Last ise ardından gelen zaman diliminin önceki, tamamlanmış örneğini belirtir. Last week geçen haftayı, last month geçen ayı, last year geçen yılı anlatır. Bir gün adıyla kullanıldığında last Monday gibi belirli bir günü gösterir. Bağlam hangi haftadan söz edildiğini açık ediyorsa, dinleyen olayın zamanını kolayca izler.

Cümlede doğal konum

Zaman ifadesi çoğunlukla cümlenin sonunda yer alır: Mina read the notes yesterday evening. Bu yerleşimde önce olay, ardından olayın zamanı gelir. Zamanı baştan duyurmak istediğinde ifade cümlenin başına da gelebilir: Last Monday, the group met in the library. Virgül, baştaki zaman ifadesinden sonra yazılır.

Kısa örnek

Leo notları hangi gün gönderdi? Hikâyede yanıt yesterday evening. Cümledeki ifade akşamı belirginleştirir; last week seçilseydi, dinleyen daha geniş bir dönemi anlardı. Yeni bir durumda önce olayın dün mü, yoksa geçmiş bir gün ya da dönemde mi olduğunu belirle. Sonraki derste, geçmiş zamanı belirtmenin başka yollarını bu ifadelerle karşılaştıracaksın.

yesterday

dün

• Last month, dünden daha geniş bir zamanı gösterir. Doğru mu? Yesterday bir önceki günü, last month ise tamamlanmış bir ayı belirtir.
• Bir etkinlik geçen cuma oldu. Hangi ifade bu zamanı en açık anlatır? Last Friday, geçen cuma gününü belirtir; diğer seçenekler farklı bir gün veya daha geniş bir dönemi anlatır.
• Cümleyi bağlama göre tamamla: The seminar was on the previous Tuesday. It was ___. Verilen bağlam önceki salı gününü anlatıyor, bu nedenle last Tuesday uygundur.

Fiilin geçmiş biçimini zaten tanıyorsun; şimdi zaman ifadesinin olayın uzaklığını mı, yoksa gerçekleştiği yılı mı gösterdiğini ayırt et.

Geçmişe uzaklık ve takvim yılı

Ago, tamamlanmış bir olayın şu ana göre ne kadar önce gerçekleştiğini söyler. Önce süreyi, sonra ago sözcüğünü kullanırız. Bu ifade Türkçedeki “... önce” anlamına gelir.

• three days ago = üç gün önce
• two years ago = iki yıl önce

In sözcüğünden sonra bir yıl geldiğinde, olayın gerçekleştiği takvim yılını belirtir. Bu kullanım olayın kaç yıl önce olduğunu tek başına söylemez.

• in 2022 = 2022 yılında

Aradaki fark, hangi soruya cevap verdiğindedir. When did Maya join the study group? sorusuna Two years ago. diye cevap verirsen olayın bugünden uzaklığını belirtirsin. In 2022. dersen olayın gerçekleştiği yılı söylersin.

İki ifadeyi bağlamda karşılaştırma

Diyalog

Diyalogdaki iki ifade aynı olaya bağlanır, ancak birbirinin yerine geçmez. Two years ago konuşma anını başlangıç noktası alır. Konuşma başka bir yılda yapılırsa “iki yıl önce” ifadesinin işaret ettiği yıl da değişebilir. In 2022 ise takvim yılını açıkça adlandırır; konuşmanın ne zaman yapıldığı bu yılı değiştirmez.

Temel terimler

ago

Şu andan geriye doğru belirli bir süre önce.

in

Belirli bir zaman dilimi veya takvim yılı için kullanılan zaman edatı.

Örneği adım adım çözme

Örnek: Kulübe katılma olayı 2022 yılında gerçekleşti ve konuşma anı bu olaydan iki yıl sonradır.

1. Olayın bugünden uzaklığını anlatıyorsan süreyi seç: iki yıl.
2. Süre ifadesinin ardından ago getir: two years ago.
3. Olayın gerçekleştiği yılı anlatıyorsan takvim yılını seç: in 2022.
4. İki bilgiyi aynı cümlede birleştir: Mina joined the photography club two years ago, in 2022.

Burada two years ago “ne kadar önce?” sorusunu, in 2022 “hangi yıl?” sorusunu yanıtlar. Yeni bir bağlamda, öğrenci topluluğunun ilk toplantısının 2021'de yapıldığını ve bugünden üç yıl önce gerçekleştiğini düşün. Mesafeyi anlatan ifade three years ago, yılı belirten ifade in 2021 olur. Bağlam iki bilgiyi de veriyorsa ikisini birlikte kullanabilirsin: The first meeting took place three years ago, in 2021.

Sözcük sırasındaki yaygın hata

Ago süre ifadesinden sonra gelir. Bu yüzden doğru sıra two years ago biçimindedir. Ago two years sırası yanlıştır. Önce sayıyı ve süre birimini birlikte düşün, ardından ago sözcüğünü ekle.

Zaman ifadesi cümle başında da sonunda da görülebilir; ancak bu iki tür ifadenin temel işi değişmez: Two years ago, Mina joined the club. cümlesinde süre baştadır. Mina joined the club in 2022. cümlesinde yıl sondadır. Bir sonraki adımda, bu ifadelerin cümledeki konumlarını farklı örneklerde karşılaştıracaksın. Burada önemli olan, önce bağlamın süre mi yoksa takvim yılı mı istediğini belirlemektir.

• Four months ago süreyi mi, takvim yılını mı belirtir? Bu ifade bugünden geriye doğru dört aylık uzaklığı gösterir, belirli bir takvim yılı vermez.
• Olayın gerçekleştiği yılı açıkça söyleyen ifadeyi seç. In 2021 takvim yılını adlandırır; diğer seçenekler olayın bugünden ne kadar önce olduğunu belirtir.
• Süreyi ifade eden doğru sırayı seç: six months ___ Süre önce gelir ve ago ardından kullanılır. Doğru ifade six months ago olur.
• Ago is placed before the time period. Ago is placed after the time period, e.g., two years ago.
• How do we specify the year an event happened? In is used before calendar years, not ago.

Dün kullandığın geçmiş fiil biçimini ve soru düzenini tanıyorsun; şimdi aynı olayın zaman bilgisini cümlede nereye koyduğunu ve bu konumun vurguyu nasıl etkilediğini izle.

Yesterday, Last ve Ago kalıplarının kullanım matrisi

Bu kısa anlatıda zaman bilgisi tek bir yerde görünmez. Cümle sonundaki bir ifade olayı rahatça tamamlar; cümle başındaki ifade ise okuyucuyu önce zamana yerleştirir. Olayın zamanı aynı kalabilir, fakat anlatıcının sunduğu bilgi sırası değişir.

Aynı olay, iki doğal konum

İngilizcede geçmiş zaman ifadesi çoğunlukla cümle sonunda bulunur. Özellikle olayın kim tarafından yapıldığı ve ne olduğu zaten biliniyorsa, zaman bilgisi sona eklenerek cümle doğal biçimde tamamlanır.

• Maya emailed her notes after class.
• Leo met his project partner on Monday.

Zaman ifadesi cümle başında da kullanılabilir. Bu yerleşim, zamanı olaydan önce sunar ve zaman çerçevesini öne çıkarır. Noktalama olarak çoğu kez ifadeden sonra virgül gelir.

• After class, Maya emailed her notes.
• On Monday, Leo met his project partner.

Son satırdaki sorun, zaman bilgisinin cümlenin temel parçalarını bölmesidir. “Neyi gönderdi?” sorusunun yanıtı olan nesne, zaman ifadesinden sonra kalır ve cümle akışı bozulur. Bu nedenle zaman ifadesini fiille nesnenin arasına yerleştirmek yerine sona almak veya başa taşımak daha doğaldır. Bu karşılaştırma, her fiilin her bağlamda aynı kalıpla kullanıldığı anlamına gelmez; burada gösterilen örnekler basit geçmiş cümlelerdir.

Bir cümleyi adım adım kurma

Şu durumu düşün: Maya notlarını ders bittikten sonra gönderdi. Olayı, eylemi ve zaman bağlantısını sırayla belirle.

1. Olayı sabitle. Maya'nın yaptığı şey notlarını göndermek. Bu nedenle temel cümle Maya emailed her notes. olur. Önce olayı kurmak, zaman ifadesinin hangi eylemi açıkladığını açık tutar.
2. Tamamlanmış zaman bilgisini seç. Gönderme, dersten sonra gerçekleşti. Bağlam bunu tek bir tamamlanmış olaya bağladığı için after class uygundur.
3. Nötr yerleşimi uygula. Zamanı sona koy: Maya emailed her notes after class. Bu sürüm önce ne olduğunu, ardından ne zaman olduğunu bildirir.
4. Vurguyu değiştir. Zaman çerçevesini özellikle belirtmek gerekiyorsa After class, Maya emailed her notes. de. Olay değişmedi. Okuyucu yalnızca zaman bilgisini daha erken alır.

Buradaki anlam farkı, olayın başka bir zamanda gerçekleşmesi değildir. İki cümle de notların ders sonrasında gönderildiğini anlatır. Değişen şey, bilginin sunuluş sırasıdır. Örneğin raporda günün akışını anlatıyorsan önce zaman çerçevesini verip sonra eylemi sıralamak yararlı olabilir. Tek bir olayı bildiriyorsan zaman bilgisini sona koymak çoğu zaman açık ve akıcıdır.

Bağlama göre yerleşimi seç

Konuşmada Maya önce after class ifadesini cümle sonunda kullanıyor. Ardından On Tuesday ifadesini başa alarak belirli bir günü öne çıkarıyor. Leo'nun son cümlesinde after our meeting yine sonda; çünkü cümlenin odağı taslağın gönderilmesi, zaman bağlantısı ise ek bilgidir.

Bir cümleyi düzenlerken önce tamamlanmış olayın hangi zamanla ilişkilendirildiğini belirle. Sonra zaman bilgisinin yalnızca olayı tamamlamasını mı, yoksa anlatımın başlangıç çerçevesi olmasını mı istediğine karar ver. İlk amaçta ifadeyi sona koy; ikinci amaçta başa al ve uygun noktalama kullan. Böylece geçmiş zaman belirteci yalnızca doğru anlamı taşımaz, okuyucunun bilgiyi hangi sırayla işleyeceğini de düzenler. Bir sonraki uygulamada farklı olay bağlamlarında hangi ifadenin uyduğunu seçmen gerekecek.

• İki doğal konumda zaman bilgisi aynı kalabilir. Doğru mu? Zaman ifadesini başa veya sona taşımak çoğu kez olayın zamanını değil, bilginin sunuluş sırasını değiştirir.
• Zaman çerçevesini öne çıkarmak için hangi cümleyi seçersin? Zaman ifadesini başa almak okuyucuyu önce zaman çerçevesine yerleştirir; virgül de bu açılışı ayırır.
• Doğal sona yerleşim için tamamla: Ava saved the report ___. Zaman ifadesini cümle sonuna koymak olayın ardından zamanı verir ve fiil ile nesneyi ayırmaz.

Düzenli fiilin geçmiş biçimini ve geçmiş soru düzenini zaten kullanabiliyorsun; şimdi zaman ipucunun olayın tamamlandığı dönemle uyuşup uyuşmadığını denetle.

İpucunu olayın sınırlarıyla eşleştirmek

Bir zaman ifadesi yalnızca takvimde bir noktayı adlandırmaz; olayın ne zaman gerçekleştiğine dair bağlamı da belirler. Bir kampüs sergisinin kayıtlarını incelerken, etkinliğin hangi gün yapıldığını ve raporun ne zaman yazıldığını birbirinden ayırman gerekir. Doğru fiil geçmişte olsa bile yanlış zaman ifadesi okuyucuyu yanlış tarihe götürebilir.

Önce olayın zamanını belirleyen kanıtı bul. Bir bilette tam tarih, bir e-postada geçen ay, bir tanık anlatımında ise konuşmadan üç gün önce bilgisi bulunabilir. Sonra ifadeyi bu kanıta göre seç. Tam tarih ile bugünden geriye sayılan süre aynı bilgi değildir; bağlam, hangisinin gerekli olduğunu gösterir.

Örneğin sergi kaydı etkinliğin 12 Mayıs 2024’te yapıldığını gösteriyor. Tarihi doğrudan veren cümle şudur: The exhibition opened on 12 May 2024. Kayıt, konuşmanın 15 Mayıs’ta yapıldığını ve açılışın üç gün önce olduğunu özellikle belirtiyorsa The exhibition opened three days ago. da uygundur. İlk ifade takvim tarihini, ikincisi konuşma anına göre uzaklığı öne çıkarır.

Aynı olay, farklı zaman odağı

Bir zaman ifadesi cümlenin başında kullanıldığında olayın hangi zaman çerçevesinde anlatıldığını daha erken açıklar. Sonda kullanıldığında ise önce olayı bildirip sonra zaman bilgisini ekleyebilir. Konum seçimi anlamı desteklemeli, tarih kanıtını değiştirmemelidir.

Bir öğrenci sunumunu 8 Ekim’de bitirmiş olsun. On 8 October, Lina finished her presentation. cümlesi önce tarihi belirginleştirir. Lina finished her presentation on 8 October. cümlesi ise önce tamamlanan işi söyler. İki cümlede de tarih aynıdır ve eylem tamamlanmıştır. Takvim tarihi biliniyorsa, ifadeyi yalnızca cümlenin başına taşıyarak three days ago biçimine dönüştüremezsin; bu değişiklik tarih bilgisini konuşma anına bağlı bir uzaklık bilgisine çevirir.

Şimdi rapor zamanına bağlı bir örneği ayırt et. Arşiv bildirimi kapanışın 4 Nisan’da olduğunu, raporun ise 7 Nisan’da yazıldığını gösteriyor. The archive closed three days earlier. ifadesindeki earlier, kapanışı raporun yazıldığı geçmiş tarihe göre konumlandırır. Burada three days ago seçmek, kapanışı konuşma anına göre anlatır ve verilen rapor bağlamını gözden kaçırabilir.

earlier

Bir olayın başka bir zamandan önce gerçekleştiğini belirtir.

Kanıttan cümleye

Bir kaydı yorumlarken şu üç kararı sırayla ver:

• Olayın tarihi kesin mi, yoksa başka bir zamana göre uzaklığı mı veriliyor?
• Zaman noktası konuşma anına mı, yoksa geçmişteki rapor ya da anlatı anına mı bağlı?
• Seçilen ifade, geçmiş fiille ve cümlenin vurgusuyla uyumlu mu?

Bu denetim, benzer görünen ifadeleri bağlama göre ayırır. Örneğin last Monday bir takvim gününü adlandırırken two days earlier başka bir geçmiş zamana göre sıralama kurabilir. Yalnızca Türkçe karşılıklarına bakmak yetmez; cümledeki referans zamanını da incele.

Yeni bağlamda dene

Bir müze gönüllüsünün notunda, sergi salonunun 21 Ağustos’ta kapandığı yazıyor. Rapor 24 Ağustos’ta hazırlanmış. Raporun hangi cümlesi iki kanıtı en açık biçimde birleştirir? Önce verilen tarihin sabit takvim tarihi mi, rapora göre uzaklık mı olduğunu belirle. Sonra cümlenin başına ya da sonuna koyacağın zaman ifadesinin hangi bilgiyi öne çıkardığını açıkla.

Kendini denetlerken The hall closed on 21 August. ifadesinin kesin tarihi verdiğini, The hall closed three days earlier. ifadesinin ise rapor tarihine göre sıralama kurduğunu görmelisin. Her ikisi geçmişte tamamlanan olayı anlatır; ancak aynı zaman odağını taşımaz. Cümle seçimin, kayıtta bulunan kanıtı korumalıdır.

• Belirli bir geçmiş tarihle birlikte hangi cümle yapısı uyumludur? Belirli ve tamamlanmış geçmiş zaman, geçmiş fiil biçimiyle anlatılır; şimdiki zamanla bağlantılı tamamlanmış yapı bu bağlamda kullanılmaz.
• Kayıtta tarih 18 Haziran 2022. Hangi cümle tarihi doğrudan verir? Kesin ve tamamlanmış tarih, geçmiş fiil biçimiyle verilir; diğer seçenekler zaman bağlamıyla uyuşmaz.
• Rapor 7 Nisan'da yazıldı, kapanış 4 Nisan'dı. Uygun ifadeyi seç: The archive closed ___.​ Earlier kapanışı rapor gibi başka bir geçmiş zamana göre sıralar; ago ise konuşma anını temel alır.

Geçmiş fiil biçimini ve soru düzenini tanıman, zaman çizgisinde olayın yerini belirlemek için yeterli başlangıçtır. Şimdi zaman ifadesini, olayın ne zaman tamamlandığını gösteren bir etiket gibi düşün. Etiket yalnızca cümleye eklenmez; okuyucunun olayı hangi zaman aralığına yerleştireceğini de belirler.

Örneğin bir öğrenci laboratuvar raporunu birkaç gün önce teslim etmiş olsun. The student submitted the lab report three days ago. ifadesinde three days ago, olayı bugünden geriye doğru konumlandırır. İfade cümle sonunda doğal bir kapanış sağlar. Three days ago, the student submitted the lab report. biçimi ise zaman çerçevesini baştan kurar. Olay değişmez; okuyucunun önce fark ettiği bilgi değişir.

İpucu, anlam ve konum

Bir cümleyi incelerken üç parçayı birbirinden ayır: tamamlanmış olay, zaman ifadesinin işaret ettiği dönem ve ifadenin cümledeki yeri. in 2023 belirli bir takvim yılını işaret eder. two weeks ago ise bugünden geriye doğru bir uzaklık bildirir. İkisi de geçmişe yerleştirir, fakat zaman çizgisinde aynı tür noktayı göstermez.

Zaman ifadesi başta olduğunda dönem vurgulanır; sonda olduğunda olaydan sonra ek bilgi gibi okunabilir. Bu fark, fiilin anlamını değiştirmez. Buna rağmen, bağlamda önemli olan zaman bilgisi başa alındığında cümle daha kolay izlenir. Örneğin bir araştırma sunumunun tarihini açıklarken yıl, anlatının odak noktası olabilir. Günlük bir konuşmada olayın kendisi öndeyse zaman ifadesini sona bırakmak daha akıcı olabilir.

Zaman çizgisini okuma

Aynı olayı iki farklı ifadeyle anlatan şu karşılaştırmaya bak. Her iki cümlede de fiil aynı: submitted. Değişen, zaman bilgisinin türü ve cümledeki yeri.

Bu tabloda dikkat edilecek nokta şu: yer değişikliği olayı başka bir tarihe taşımaz. Yalnızca zaman bilgisinin sunuluşunu değiştirir. Yani in 2022 ifadesi başa da gitse sona da gitse aynı yılı gösterir. Değişen, okuyucunun cümleyi okurken önce neye odaklandığıdır.

Zaman çizgisinde cümle kurma

Aşağıdaki kısa anlatı, tamamlanmış olayları ve zaman ifadelerini bir arada gösteriyor. Oku ve her zaman ifadesinin hangi tür zaman bilgisi taşıdığını fark et.…